Vorig jaar liep ik tegen een klassiek probleem aan. Radiator in de woonkamer, pal naast de bank. Bovenaan gloeiend heet. Onderaan ijskoud. Ik dacht eerst: thermostaatknop kapot. Was het niet. Drie weken heb ik ermee rondgelopen voordat ik de moeite nam om uit te zoeken wat er werkelijk speelde. Bleek een combinatie van lucht en jarenlang opgebouwd slib. Niet ingewikkeld om zelf te fixen, maar je moet wel weten waar je begint.
Die radiator hangt er nu weer prima bij. Kost je geen honderd euro aan een monteur, hooguit een uurtje van je zaterdagmiddag. Hieronder leg ik uit hoe je het aanpakt.
Waarom wordt een radiator onderaan niet warm?
Een radiator werkt simpel. Warm water stroomt binnen via de aanvoer, geeft warmte af aan de metalen lamellen, en verlaat de radiator via de retour. Dat water moet vrij kunnen circuleren. Zodra er iets in de weg zit, stokt de doorstroming. Het warme water komt wel bovenin, maar zakt niet goed door naar beneden.
Twee hoofdverdachten: lucht en slib.
Lucht verzamelt zich vanzelf in je cv-systeem. Bij elke kleine lekkage, bij het bijvullen van water, zelfs door chemische reacties in de leidingen. Die lucht stijgt op en blijft hangen in de hoogste punten. Vaak bovenin de radiator. Het blokkeert de doorstroom gedeeltelijk.
Slib is erger. Dat is een mengsel van roestdeeltjes, kalkaanslag en ander vuil dat zich over de jaren ophoopt. Het zakt naar de onderkant van je radiatoren en vormt daar een laag. Een soort modderbodem. Water kan er amper doorheen. Vandaar die koude onderkant.
Zelf ontluchten: de eerste stap
Begin altijd met ontluchten. Kost vijf minuten en lost in veel gevallen het probleem al op.
Wat je nodig hebt:
- Ontluchtingssleuteltje (kost twee euro bij de bouwmarkt)
- Een bakje of oude handdoek
- Geduld
Zet eerst de cv-ketel uit. Niet strikt noodzakelijk, maar scheelt gepruts met heet water. Loop vervolgens naar de radiator die problemen geeft. Bovenaan, meestal aan de zijkant tegenover de thermostaatknop, zit een kleine ontluchtingsnippel. Vierkant gaatje.
Steek het sleuteltje erin. Draai langzaam een kwartslag tegen de klok in. Je hoort sissen. Dat is de lucht die ontsnapt. Houd het bakje eronder, want zodra de lucht weg is, komt er water. Eerst sputtert het, dan een gestage straal. Draai de nippel weer dicht. Klaar.
Check daarna de waterdruk op je ketel. Die staat vaak op het display of op een manometer. Tussen de 1,5 en 2 bar is prima. Te laag? Dan moet je bijvullen via de vulkraan. Mijn buurman had zijn druk op 0,8 bar staan en snapte niet waarom zijn radiatoren het niet deden. Tja.
Als ontluchten niet werkt: slib verwijderen
Ontlucht, druk gecontroleerd, en nog steeds onderaan koud? Dan zit er waarschijnlijk troep in je radiator. Ik had dit bij de radiator in onze slaapkamer. Jaren genegeerd. Uiteindelijk deed alleen nog het bovenste kwart het.
Je hebt twee opties: de radiator doorspoelen of helemaal demonteren en schoonmaken.
Doorspoelen kan soms zonder de radiator los te halen. Sluit beide kranen af, de thermostaatknop helemaal dicht en de retourkraan aan de andere kant ook. Zet een grote teil onder de retourkraan. Draai die kraan open en laat het water eruit lopen. Vaak komt er bruinig, smerig water uit. Dat is het slib. Vul daarna het systeem weer bij en kijk of het helpt.
Werkt dat niet afdoende? Dan moet de radiator eraf. Niet moeilijk, wel een beetje gedoe.
Radiator demonteren en grondig spoelen
Ik geef toe: de eerste keer dat ik dit deed, stond mijn hal onder water. Eigen schuld. Had de kranen niet goed dichtgedraaid. Leer van mijn fouten.
Stappen:
- Zet de cv-ketel uit
- Draai de thermostaatknop helemaal dicht
- Sluit de retourkraan met een inbussleutel of moersleutel
- Zet een lage bak onder de koppelingen
- Draai de koppelmoeren los, eerst aan de retourzijde
- Laat het water in de bak lopen, kantel de radiator iets
- Til de radiator van de muurbeugels
Neem hem mee naar buiten of naar de badkamer. Spoel met een tuinslang door beide openingen. Ik deed dit in de achtertuin. Er kwam zoveel bruine drab uit, ongelooflijk. Had jaren geleden moeten gebeuren.
Laat de radiator uitlekken en hang hem terug. Koppelingen weer vastdraaien, kranen open, systeem bijvullen, ontluchten. Testen.
Wanneer is het structureel?
Soms is één radiator het probleem niet. Soms is je hele systeem vervuild. Als meerdere radiatoren dezelfde klachten hebben, of als het probleem binnen een paar maanden terugkomt, zit het slib verspreid door je leidingen.
Dan kun je overwegen om het hele systeem te laten doorspoelen door een installateur. Zij gebruiken een machine die water met hoge druk door alle leidingen pompt. Kost wel wat, ergens tussen de 300 en 500 euro voor een gemiddelde woning. Maar als je radiatoren structureel half koud blijven, verdien je dat terug aan stookkosten.
Een vriend die loodgieter is, raadde me ook aan om een keer per jaar een inhibitor toe te voegen aan het cv-water. Dat is een vloeistof die roestvorming tegengaat. Scheelt op de lange termijn. Ik was eerst sceptisch, maar na twee winters merk ik dat het water helderder blijft.
Andere mogelijke oorzaken
Soms ligt het niet aan lucht of slib. Checklist voor als bovenstaande niet werkt:
- Thermostaatknop defect: draai hem helemaal open en voel of de radiator dan wel volledig warm wordt
- Circulatiepomp te zwak: vooral in grotere huizen met veel radiatoren, de pomp haalt het niet
- Verkeerd ingeregeld systeem: radiatoren dichtbij de ketel krijgen alle warmte, verderop blijft het koud
Bij dat laatste moet je de radiatorkranen inregelen. Radiatoren dichtbij de ketel iets verder dichtdraaien, zodat het warme water ook de verste radiatoren bereikt. Klinkt simpel, is in de praktijk vaak puzzelen. Geen idee waarom installateurs dit niet standaard goed afleveren, maar goed.
Wat het mij opleverde
Die radiator in de woonkamer doet het nu volledig. Scheelt merkbaar in comfort, vooral op koude ochtenden. En ik belde geen monteur. Duurde wel drie zaterdagen voordat ik alles uitgezocht en gedaan had, maar dat hoort erbij. Volgende keer weet ik het sneller.
Mocht je na ontluchten en doorspoelen nog steeds problemen hebben: dan is het tijd om een vakman te bellen. Zeker als je vermoedt dat de ketel of pomp het probleem is. Daar blijf ik zelf vanaf.
