Bij ons in de keuken staat een la vol plastic bakjes, de meeste al jaren oud en nog steeds prima bruikbaar. Maar er zitten er een paar tussen die ik eigenlijk alleen nog gebruik voor niet-geurende dingen: rijst, een restje gekookte aardappelen, dat soort werk. Want die bakjes hebben ooit bolognese of Indiase curry bevat, en hoe vaak ik ze ook was, er hangt nog altijd iets van die geur in. Niet vies, maar ook niet fris. En dat stoort me meer dan ik wil toegeven.
Mijn schoonmoeder gooit zulke bakjes gewoon weg. Praktisch, maar ik vind het zonde. Dus ben ik me gaan verdiepen in waarom dit eigenlijk gebeurt, en of er methodes zijn die écht werken. Spoiler: sommige huismiddeltjes doen inderdaad wat ze beloven, maar lang niet allemaal.
Waarom plastic geuren vasthoudt
Het heeft alles te maken met de structuur van het materiaal. Plastic, vooral de goedkopere soorten zoals polypropyleen en polyethyleen, heeft een poreuze oppervlaktestructuur. Met het blote oog zie je dat niet, maar op microscopisch niveau zitten er kleine holtes en oneffenheden in het oppervlak. Geurmoleculen, en dan met name de vetoplosbare stoffen uit bijvoorbeeld tomatensaus of kurkuma, kruipen daarin en blijven hangen.
Kurkuma is een bijzonder hardnekkig geval. De gele kleurstof curcumine hecht zich niet alleen aan plastic, maar trekt ook diep in het materiaal. Vandaar die oranje waas die je krijgt na een avond tikka masala. Tomatensaus doet iets vergelijkbaars door de combinatie van zuur, vet en kleurstof.
Warmte verergert het probleem. Als je een bakje met hete saus vult, zetten de poriën van het plastic uit. De geur- en kleurstoffen dringen dan dieper door. En als het bakje afkoelt, sluiten die poriën zich weer, met de moleculen erin gevangen. Niet ideaal.
Maakt het type plastic uit?
Absoluut. Ik heb thuis een mix van goedkope bakjes van de supermarkt en een paar duurdere exemplaren van een merk dat begint met een T, je weet wel. Het verschil is merkbaar. De goedkopere bakjes nemen sneller geur en kleur op. Dat komt doordat ze vaak van zachter, poreuzer plastic zijn gemaakt.
Hardere kunststoffen, zoals Tritan of borosilicaatglas met plastic deksel, zijn veel minder gevoelig. Wij hebben onze curry-bakjes inmiddels vervangen door glazen exemplaren. Klinkt overdreven, maar het scheelt echt. Het deksel ruikt soms nog wel, maar dat valt te managen.
Wat werkt wél tegen de geur
Er zijn tientallen huismiddeltjes in omloop. Ik heb er een aantal getest, sommige met succes, andere met teleurstelling.
- Zuiveringszout met water: maak een pasta van twee eetlepels zuiveringszout en een beetje water, smeer het aan de binnenkant en laat het een nacht staan. Dit werkt verrassend goed, vooral bij mildere geuren. De fijne korrels absorberen geurmoleculen en neutraliseren zuren.
- Azijn en warm water: vul het bakje met een mengsel van één deel witte azijn op vier delen warm water, laat het een paar uur staan. De azijn breekt vettige residuen af. Ik combineer dit soms met het zuiveringszout, maar pas op: dat bruist flink.
- Zon en frisse lucht: klinkt ouderwets, maar werkt. UV-licht breekt organische moleculen af. Zet je bakjes een middag in de volle zon, en de geur vermindert merkbaar. Mijn moeder deed dit altijd met broodtrommels van ons als kinderen.
- Koffiedik: een tip van een vriendin die bij een cateringbedrijf werkt. Doe een paar eetlepels gebruikt koffiedik in het bakje, sluit het af en laat het een dag staan. De koffie absorbeert geuren. Het bakje ruikt daarna even naar koffie, maar dat verdwijnt na een wasbeurt.
Wat bij mij niet werkte: citroen alleen. Ik las ergens dat je citroensap met water moest laten trekken, maar het enige resultaat was een bakje dat naar citroen én curry rook. Geen verbetering.
De vaatwasser lost het niet op
Dit is een misverstand dat ik lang had. De vaatwasser reinigt goed, maar de hoge temperaturen kunnen het probleem juist verergeren. Warmte opent de poriën, de geur trekt dieper in. En als je bakjes onderin de machine zet waar het heetst is, vergroot je het effect nog.
Mijn aanpak nu: ik was geurende bakjes eerst met de hand, met lauwwarm water en een beetje afwasmiddel. Daarna eventueel de vaatwasser, maar alleen het bovenrek, waar de temperatuur lager is.
Voorkomen is beter
Inmiddels doe ik een paar dingen anders die echt helpen:
- Hete saus laat ik eerst afkoelen in de pan voordat ik het in plastic doe. Die vijf minuten extra geduld schelen enorm.
- Voor tomatensaus en curry gebruik ik bij voorkeur glas. Plastic bewaar ik voor neutrale restjes.
- Een dun laagje olijfolie aan de binnenkant van het bakje, aangebracht met keukenpapier, voorkomt dat vlekken zich hechten. Klinkt raar, maar een kennis die vroeger in een grootkeuken werkte, zweerde erbij.
En soms, eerlijk is eerlijk, accepteer ik gewoon dat een bakje curry-bakje is geworden. Het heeft karakter.
Wanneer is het tijd om afscheid te nemen
Plastic gaat niet eeuwig mee. Als het oppervlak dof wordt, kleine krasjes vertoont of permanent verkleurd is, neemt het ook makkelijker bacteriën op. Dan is het gewoon klaar. Ik vervang zulke bakjes tegenwoordig door glas, of door die nieuwere bakjes met siliconen deksel die je ook in de vriezer kunt zetten.
Het voelt soms zonde om plastic weg te gooien, maar een bakje dat je eigenlijk niet meer wilt gebruiken, neemt ook maar ruimte in. En in de la liggen al genoeg deksels waar ik de bijpassende onderkant niet meer van kan vinden.
Wat voor mij werkt: een kleine collectie bakjes van goede kwaliteit, liefst glas voor alles wat kleurt of geurt. De plastic bakjes die ik houd, zijn voor onschuldige klussen. Rijst, fruit, een overgebleven boterham. Daar doen ze het prima.
