Vorig jaar liep ik tegen een probleem dat ik eerlijk gezegd te lang heb laten liggen. Radiator in de slaapkamer. Onderste helft brandend heet, bovenste helft ijskoud. Dacht eerst: ach, komt wel goed. Kwam niet goed. Na drie weken ‘s ochtends rillen bij het aankleden besloot ik eindelijk actie te ondernemen.
Het bleek lucht in het systeem. Klassiek geval. Maar voordat ik daar achter was, had ik de thermostaat al vervloekt, de ketel twee keer gereset, en mijn buurman gebeld met de vraag of hij hetzelfde had. Had hij niet. Dus ging ik zoeken.
Waarom wordt een radiator ongelijk warm
Een radiator werkt simpel. Warm water stroomt erin via de aanvoer, geeft warmte af aan de metalen lamellen, en stroomt afgekoeld weer terug naar de ketel. Althans, dat is de theorie. In de praktijk kan er van alles misgaan.
De meest voorkomende oorzaak is lucht in het systeem. Lucht stijgt op en verzamelt zich bovenin de radiator. Het warme water kan daar dan niet meer komen. Resultaat: onderaan heet, bovenaan koud. Precies wat ik had.
Andere mogelijkheden:
- Slib of magnetiet (zwart ijzeroxide) dat zich ophoopt onderin de radiator, waardoor de doorstroming stagneert
- Een klemmende radiatorkraan die niet volledig opent
- Te lage waterdruk in het cv-systeem
- Verkeerd ingeregelde retourkoppen bij een systeem met meerdere radiatoren
Bij mij was het lucht. Maar ik heb ook weleens slib gehad, in de woonkamer. Dat is een ander verhaal en een stuk vervelender.
Zelf ontluchten: wat je nodig hebt
Ontluchten klinkt technischer dan het is. Je hebt nodig: een ontluchtingssleutel (kost een euro of twee bij de bouwmarkt), een bakje of doekje voor het water, en vijf minuten tijd. Meer niet.
De ontluchtingssleutel past op het ontluchtingsnippeltje. Dat zit meestal rechtsboven op de radiator, soms linksboven. Klein vierkant dingetje. Als je hem niet kunt vinden: kijk achter eventuele roosters of afdekkappen.
Een vriend van me die loodgieter is zei ooit: “Iedereen zou moeten weten waar z’n ontluchtingsnippels zitten.” Had hij gelijk in. Ik wist het niet tot ik het nodig had.
Stap voor stap ontluchten
Zet de cv-ketel uit. Niet strikt noodzakelijk, maar wel verstandig. Je voorkomt dat de pomp aan slaat terwijl je bezig bent, en je hoeft je geen zorgen te maken over heet water dat eruit spuit.
Zet de radiatorkraan volledig open. Pak je sleuteltje, zet het bakje eronder, en draai het ontluchtingsnippeltje een kwartslag open. Tegen de klok in. Je hoort sissend geluid: dat is de lucht die ontsnapt. Houd je bakje paraat.
Wacht. Soms duurt het tien seconden, soms een halve minuut. Op een gegeven moment stopt het sissen en komt er water. Eerst sputtert het nog wat. Dan een straaltje. Zodra er een constante waterstraal is zonder luchtbellen, draai je het nippeltje weer dicht. Klaar.
Ik maakte in het begin de fout om te snel dicht te draaien. Dan bleef er nog wat lucht zitten. Nu wacht ik altijd tot het water echt stabiel stroomt. Kost me hooguit dertig seconden extra.
Waterdruk controleren en bijvullen
Na het ontluchten kan de waterdruk in je cv-systeem gedaald zijn. Logisch: je hebt lucht en water uit het systeem gelaten. Loop even naar je ketel en check de manometer.
De meeste ketels functioneren optimaal bij een druk tussen de 1,5 en 2 bar. Onder de 1 bar? Dan moet je bijvullen. Boven de 2,5 bar? Dan zit er te veel druk op en moet je juist wat aflaten via een radiator.
Bijvullen doe je met de vulkraan of vulslang. Bij moderne ketels zit er vaak een ingebouwde vulkraan onderin. Oudere systemen hebben een losse vulslang die je tussen de waterleiding en de cv-leiding koppelt. Draai de kraan langzaam open, houd de manometer in de gaten, en stop bij 1,5 bar.
Mijn ketel is een Remeha uit 2011. Vulslang zit in een kastje ernaast. Duurde drie maanden voordat ik doorhad dat die slang er was, ik vulde in het begin via een radiator op zolder. Werkte ook, maar omslachtiger.
Wanneer ontluchten niet helpt
Soms ontlucht je, vul je bij, en blijft de radiator halfbakken warm. Frustrerend. Dan is er waarschijnlijk iets anders aan de hand.
Slib is een veelvoorkomende boosdoener. Magnetiet dat zich ophoopt onderin de radiator. Je merkt het doordat de radiator onderaan kouder is dan bovenaan, het omgekeerde van een luchtprobleem. De oplossing: radiator doorspoelen of laten doorspoelen. Kun je zelf doen met een tuinslang als je handig bent, maar het is een rotzooitje. Water dat eruit komt is pikzwart.
Een klemmende thermostaatkraan is ook mogelijk. Probeer de kraan helemaal open en dicht te draaien. Voelt hij stroef? Soms helpt het om de kop eraf te halen en het stiftje eronder een paar keer in te drukken met een tangetje. Zit muurvast? Nieuwe kraan.
En als je meerdere radiatoren hebt waarvan sommige nauwelijks warm worden en andere gloeiend heet, dan kan het systeem verkeerd zijn ingeregeld. Dat is een kwestie van de retourkoppen afstellen. Niet moeilijk, maar je moet weten wat je doet. Anders maak je het erger.
Preventief ontluchten
Ik ontlucht nu twee keer per jaar al mijn radiatoren. Begin van het stookseizoen en ergens in januari. Kost me een halfuurtje voor het hele huis. Scheelt me gezeik later.
Er komt altijd wel ergens wat lucht uit. Zelfs als je denkt dat het systeem helemaal dicht zit. Lucht sluipt er toch in, via microlekjes, via het bijvullen, via chemische reacties in het water. Normaal.
Sommige mensen zweren bij automatische ontluchters op elke radiator. Ik niet. Te veel bewegende onderdelen die kunnen falen. Een handmatige check twee keer per jaar vind ik prima.
Wanneer wel een vakman bellen
Als je waterdruk steeds wegzakt, ook nadat je hebt bijgevuld, zit er een lek in het systeem. Kan een lekkende radiatorkraan zijn, kan een scheur in een leiding zijn. Lastig zelf te vinden, zeker als de leidingen in de vloer of muur zitten. Bel een installateur.
Ook bij problemen met de ketel zelf, geen geknutsel. Gasleiding, brander, warmtewisselaar: daar blijf je vanaf. Niet omdat je het niet zou kunnen, maar omdat het risico te groot is als het misgaat.
En eerlijk: als je na twee keer ontluchten, bijvullen en controleren nog steeds kouwe voeten hebt, is het soms gewoon verstandiger om iemand te laten kijken. Scheelt je een hoop frustratie. Bij mij kostte een servicebeurt vorig jaar 89 euro. Had ik eerder moeten doen.
