Wie een tuin heeft en een groen geweten, komt vroeg of laat uit bij de compostbak. Op papier is het simpel: gooi je groenafval erin, wacht een paar maanden en je hebt gratis aarde. In de praktijk loopt het vaker mis. De bak gaat stinken, er komen muggen, het spul in de bak wordt sliertig en glibberig en weigert in iets fatsoenlijks te veranderen. Vrijwel altijd ligt het probleem in wat er wel of niet ingaat.
Composteren is in feite een gecontroleerd rottingsproces. Microben en kleine beestjes breken organisch materiaal af tot iets wat de tuin weer kan opnemen. Of dat lukt hangt af van een verhouding en van timing. Wie die twee dingen begrijpt, heeft binnen drie tot zes maanden bruikbare compost en geen overlast.
De gouden verhouding: groen en bruin
Een gezonde compostbak heeft ongeveer evenveel “groen” als “bruin” materiaal nodig. Dat lijkt esoterisch maar het is eigenlijk gewoon scheikunde. Groen is nat en stikstofrijk, bruin is droog en koolstofrijk. Te veel groen en de bak verandert in een stinkend nat moeras. Te veel bruin en er gebeurt vrijwel niks: de boel droogt uit en blijft maandenlang dezelfde takken en bladeren.
Onder groen vallen onder andere:
- Vers gemaaid gras (maar niet meteen, laat het een dag drogen)
- Groente- en fruitresten uit de keuken
- Vers afgeknipte plantenstengels en uitgebloeide bloemen
- Koffiedik en theebladeren
- Eierschalen (fijn geplet, anders breken ze nooit af)
Onder bruin vallen:
- Afgevallen bladeren (drogen op een hoop, dan in lagen toevoegen)
- Gehakseld snoeihout en kleine takjes
- Stro en hooi
- Karton en ongebleekte papierhanddoeken (geen glanzend magazinepapier)
- Houtsnippers en zaagsel van onbehandeld hout
Wat absoluut niet in de compostbak hoort
Sommige dingen lijken logisch om weg te gooien bij het andere groenafval, maar zorgen voor problemen. Vlees, vis en zuivel rotten anders dan plantaardig materiaal en trekken ongedierte aan. Volgens Milieu Centraal horen die producten thuis in de gft-bak die door de gemeente wordt opgehaald, niet op een eigen composthoop.
De lijst van wat je beter weglaat:
- Vlees, vis en bot (trekt ratten, ander ongedierte en huisdieren aan)
- Zuivel en gekookte etensresten (gaan rotten, niet composteren)
- Hondenpoep en kattenbakvulling (ziektekiemen die hoge temperatuur nodig hebben)
- Behandeld of geverfd hout (chemicaliën in je tuin willen je niet)
- Citrusschillen in grote hoeveelheden (kleine beetjes mag, te veel verstoort de pH)
- Zieke planten of onkruid met zaad (overleven het proces en verspreiden zich opnieuw)
- Glanzend gekleurd papier of magazines (drukinkten en plastic coatings)
De volgorde van toevoegen maakt uit
Het is verleidelijk om alles los te storten en hopen dat de natuur het regelt. Beter werkt het in lagen op te bouwen. Begin met een laag grof bruin materiaal onderin, voor de doorluchting. Daarop een laag groen. Daarop weer bruin. Wie elke keer een paar takjes of een handvol bladeren toevoegt bovenop nieuw groen, vermindert direct het risico op stank en houdt de structuur luchtig.
Eens in de paar weken het geheel omscheppen helpt enorm. De microben hebben zuurstof nodig en in een dichte bak komt die nauwelijks bij de onderste lagen. Een tuinvork werkt vaak prettiger dan een schop omdat je het materiaal kunt opbreken in plaats van gladstrijken.
Wat is het verschil met de gft-bak
De gemeentelijke gft-bak en een eigen composthoop zijn niet hetzelfde. In de gft-bak van de gemeente mag wat meer omdat die afval centraal verwerkt wordt op hogere temperaturen. Daar overleeft bijvoorbeeld onkruidzaad het proces niet en kunnen bot en vlees wel mee. Milieu Centraal heeft een duidelijk overzicht van wat wel en niet bij gft mag, en dat is ruimer dan wat je zelf in de tuin moet willen.
Een persoonlijke noot: bij ons thuis hebben we al een paar jaar een open composthoop én een gft-bak. Botresten en restjes van de barbecue gaan altijd naar de gft. Bananenschillen, koffiedik en bladeren naar de hoop. Dat scheidingscriterium scheelt enorm in muggen en in de hoeveelheid keren dat de hoop ontspoort.
Hoe je weet dat het goed gaat
Een gezonde composthoop ruikt naar bosgrond. Niet naar rotte appels, niet naar ammoniak, niet naar niks. Hij voelt klam aan zoals een uitgewrongen vaatdoek, niet drijfnat en niet kurkdroog. Er zit een hoop leven in: pissebedden, regenwormen, kleine insecten. Dat klinkt vies maar is precies de bedoeling.
Na een paar maanden zou onderin een donkere, kruimelige laag moeten ontstaan. Die laag is bruikbaar. Bovenin liggen de verse toevoegingen die nog moeten omzetten. Sommige tuiniers werken met twee bakken naast elkaar: een om in te storten en een om af te laten rijpen.
Wie deze basis snapt, heeft van composteren een prettige routine in plaats van een bron van frustratie. Het kost ongeveer drie maanden geduld in de zomer en zes maanden in de winter, maar het resultaat is gratis aarde die je tuin merkbaar verbetert.
