Bij ons in de achtertuin staat een vijver van misschien drie bij twee meter, niet groot, maar groot genoeg om ‘s zomers de tuin te maken. Vorig jaar juni, na een week van dertig graden, keek ik naar buiten en zag erwtensoep. Letterlijk. Het water dat normaal helder genoeg is om de bodem te zien, was veranderd in een dikke groene massa waarin de vissen alleen nog schimmen waren. Mijn eerste reactie was paniek, mijn tweede was naar de tuincentrum rijden voor een of ander wondermiddel. Dat heb ik uiteindelijk niet gedaan, en achteraf ben ik daar blij om.
Wat ik wel deed: uitzoeken waarom dit gebeurt. En belangrijker, wat je eraan kunt doen zonder meteen naar chemicaliën te grijpen. Want die groene vijver is vervelend, maar het is geen mysterie. Het is biologie die precies doet wat biologie doet bij warmte en zonlicht.
Waarom wordt een vijver groen bij warm weer?
Die groene kleur komt van microscopisch kleine algen, zweefalgen om precies te zijn. Ze zijn altijd aanwezig in je vijver, in kleine hoeveelheden, onzichtbaar. Maar zodra de omstandigheden gunstig worden, exploderen ze in aantal. En gunstig betekent voor algen: veel zonlicht, warm water, en voedingsstoffen.
Warmte versnelt hun groei enorm. Bij water van 20 graden of hoger gaat het hard. Tel daar volle zon bij op, zes tot acht uur per dag, en je hebt een algenfeestje. De voedingsstoffen komen van overal: vissenpoep, afgestorven bladeren, overgewaaid gras, soms zelfs meststoffen die met regenwater uit de tuin spoelen. Al die stikstof en fosfaat is voor algen wat een buffet is voor een uitgehongerde tiener.
Een kennis die vijvers aanlegt zei het zo: “Een vijver in volle zon zonder planten is een algenkwekerij.” Dat bleef hangen.
Schaduw is je eerste verdedigingslinie
Het simpelste wat je kunt doen, en vaak het meest effectieve, is zorgen dat je vijver niet de hele dag in de volle zon ligt. Algen hebben licht nodig om te groeien, punt. Minder licht betekent minder algen.
Nu kun je een vijver niet verplaatsen, maar je kunt wel schaduw creëren. Een paar opties die bij ons werkten:
- Waterlelies of andere drijvende planten die het wateroppervlak bedekken, ideaal is zo’n zestig tot zeventig procent bedekking
- Een boom of grote struik aan de zuidkant van de vijver, al moet je dan wel rekening houden met vallende bladeren in de herfst
- Een zonnezeil of schaduwdoek in de heetste weken, niet de mooiste oplossing, maar het werkt
Wij hebben uiteindelijk drie waterlelies toegevoegd en een Japanse esdoorn geplant die nu na twee jaar genoeg schaduw geeft in de middag. Het verschil is opmerkelijk. Niet perfect, maar opmerkelijk.
Waterplanten als natuurlijke filters
Planten doen meer dan schaduw geven. Ze concurreren met algen om voedingsstoffen. En dat is precies wat je wilt.
Onderwaterplanten zoals hoornblad en waterpest nemen stikstof en fosfaat op voordat de algen erbij kunnen. Moerasplanten in de ondiepe zone, lisdodde of gele lis bijvoorbeeld, doen hetzelfde. Hoe meer planten, hoe minder voedsel voor algen. Simpel eigenlijk.
Ik ben zelf fan van een combinatie: onderwaterplanten voor de zuivering, drijvende planten voor de schaduw, en moerasplanten aan de rand voor de sfeer. Die laatste vind ik ook gewoon mooi, het geeft de vijver iets natuurlijks, alsof hij er altijd al was. Een vriendin had laatst haar vijver vol gezet met alleen siergrassen rond de rand, dat zag er strak uit maar deed niks voor de waterkwaliteit. Jammer.
Waterbeweging houdt algen in toom
Stilstaand water warmt sneller op dan bewegend water. En warm, stil water is paradijs voor algen. Een kleine fontein of waterval kan al verschil maken.
Het gaat niet om spectaculaire waterspelen. Een bescheiden pomp die het water laat circuleren is genoeg. Bewegend water koelt iets sneller af, mengt zuurstof door het water, en maakt het lastiger voor algen om zich te vestigen. Bij ons draait een pompje van misschien twintig watt, niets bijzonders, maar het houdt het water in beweging.
Let wel op dat je de pomp niet te sterk neemt. Waterlelies houden niet van stroming, en vissen worden er ook niet blij van als ze constant tegen de stroom in moeten zwemmen. Een rustige beweging is beter dan een kolkende massa.
Voedingsstoffen beperken aan de bron
Je kunt algen bestrijden met schaduw en planten, maar het helpt ook om te kijken waar al die voedingsstoffen vandaan komen. Vaak is dat te veel visvoer. Vissen eten niet alles op, de rest zinkt naar de bodem en rot weg. Voer daarom weinig en kijk of alles binnen een paar minuten op is.
Vallende bladeren zijn een andere boosdoener. In de herfst een net over de vijver spannen scheelt enorm. Ik had dat de eerste jaren niet, en elke lente begon ik met een laag rottend blad op de bodem. Niet ideaal.
Ook regenwater dat van het gazon afspoelt kan meststoffen meebrengen, zeker als je kunstmest gebruikt. Een kleine verhoging rond de vijver of een grindrand kan helpen om dat te voorkomen.
En als het water al groen is?
Oké, preventie is mooi, maar wat als je nu naar buiten kijkt en erwtensoep ziet? Een paar dingen die helpen zonder chemicaliën:
- Deels water verversen, niet meer dan een kwart tot een derde, zodat je de temperatuur wat verlaagt en voedingsstoffen verdunt
- Drijvende algen kun je met een fijnmazig schepnet verwijderen, het is monnikenwerk maar het helpt
- Gerst of gerstestro in een netje in het water leggen, dit geeft stoffen af die alggroei remmen, een oude tuinierstruc die bij mij wisselend werkt maar het proberen waard is
Wat ik niet zou doen: anti-algenmiddelen kopen. Ze werken vaak tijdelijk, en zodra je stopt komen de algen terug. Je lost het probleem niet op, je onderdrukt het alleen. En sommige middelen zijn niet fijn voor vissen of andere waterdiertjes.
Geduld en balans
Een vijver is geen zwembad. Het is een ecosysteem, en ecosystemen hebben tijd nodig om in balans te komen. Onze vijver deed er twee zomers over om stabiel te worden. De eerste zomer was groen, de tweede was troebel maar minder groen, de derde was eindelijk helder.
Wat hielp was niet één ding, maar de combinatie: meer planten, minder voeren, wat schaduw, bewegend water. Geen magie, gewoon geduld en een beetje begrip van wat er onder dat wateroppervlak gebeurt.
Soms kijk ik nu naar de vijver en zie ik de bodem, de vissen, de slakken die over de stenen kruipen. Het water heeft een lichte groene gloed, maar dat is normaal, dat is leven. Kristalhelder hoeft niet. Een beetje leven mag.
