Elke herfst verdwijnen miljoenen zakken bladeren naar de gemeentelijke compostering of erger nog, de grijze container. Zonde, want die bruine tapijten in je tuin zijn gratis grondstof voor een van de beste bodemverbeteraars die er bestaan: bladaarde. Bij ons in de tuin verzamelen we al jaren alle gevallen bladeren, en het resultaat na geduldig wachten is een donkere, kruimelige compost waar planten dol op zijn.
Bladcompost verschilt van gewone compost. Het bevat minder voedingsstoffen, maar verbetert de bodemstructuur enorm. De humusrijke aarde houdt vocht vast in droge periodes en zorgt voor betere doorworteling. Ideaal als mulchlaag, potgrondtoevoeging of bodemverbeteraar voor borders en moestuinen. Het maken ervan vraagt weinig moeite, vooral geduld.
Welke bladeren zijn geschikt voor bladcompost
Niet alle bladeren composteren even snel of goed. De vuistregel: hoe zachter het blad, hoe sneller het verteert. Bladeren van eik, beuk en kastanje bevatten veel looizuur en lignine, waardoor ze wel 2 tot 3 jaar nodig hebben om volledig af te breken. Bladeren van es, linde, wilg en fruitbomen zijn binnen 9 tot 12 maanden omgezet in bruikbare bladaarde.
Sommige bladeren kun je beter vermijden of apart houden:
- Walnotenbladeren bevatten juglone, een stof die de groei van bepaalde planten remt
- Plataan- en sycamoorbladeren zijn erg taai en breken langzaam af
- Zieke bladeren met schimmelplekken of bladluiskolonies horen in de groene bak
- Naalden van coniferen verzuren sterk en horen in een aparte hoop
Ik ontdekte dat een mix van verschillende bladsoorten het beste resultaat geeft. De snelle verterders zorgen voor microbiële activiteit, de trage voor structuur. Vermeng gerust eikenbladeren met die van de esdoorn of pruimenboom.
De basis: zo bouw je een bladerenhoop op
Het principe is simpel. Verzamel de bladeren en stapel ze op een hoop of in een container. Toch zijn er een paar factoren die het verschil maken tussen succes en een slijmerige, stinkende massa. Vocht is de eerste sleutel. Droge bladeren composteren nauwelijks. Zijn de bladeren kurkdroog bij het verzamelen? Besproei ze met de tuinslang tot ze vochtig aanvoelen, maar niet drijfnat.
Zorg voor enige verdichting, maar niet te veel. Een losse hoop van alleen bladeren bevat te veel lucht en droogt snel uit. Licht aanstampen helpt, of je mengt de bladeren met wat groenafval of een paar scheppen oude compost. Die bevatten de micro-organismen die het proces opstarten.
Voor de locatie kies je een beschutte plek die niet in de volle zon ligt. Uitdroging is de grootste vijand van bladcompost. Een plek onder een boom of tegen een schutting werkt prima. De afmeting van de hoop maakt uit: minimaal 1 kubieke meter is nodig om voldoende warmte te genereren. Kleiner kan, maar dan duurt het proces langer.
Versnellen van het composteringsproces
Standaard bladcompost is na 1 tot 2 jaar klaar. Met een paar ingrepen halveer je die tijd gemakkelijk. De eerste en belangrijkste: verkleinen. Hele bladeren vormen een compacte, slecht doorluchte laag. Door ze te verkleinen vergroot je het oppervlak waarop schimmels en bacteriën kunnen werken.
Methodes om bladeren te verkleinen:
- Rijd er een paar keer overheen met de grasmaaier met opvangbak
- Gebruik een bladblazer met zuig- en hakselfunctie
- Verzamel ze in een grote emmer en ga erdoor met een bosmaaier
Een tweede versneller is stikstoftoevoeging. Bladeren bestaan vooral uit koolstof. Door stikstofrijk materiaal toe te voegen, activeer je het composteringsproces. Gemaaid gras is ideaal, in een verhouding van ongeveer 4 delen bladeren op 1 deel gras. Alternatief: strooi per kruiwagen bladeren een handje bloedmeel of korrelmest.
Regelmatig omzetten helpt ook. Om de 4 tot 6 weken de hoop doorspitten brengt zuurstof naar het midden en verdeelt het vocht. Je ziet dan meteen of de boel te droog of te nat is. Een vochtige spons die je uitknijpt zonder dat er water uitkomt, dat is de gewenste vochtigheid.
Opslag: bak, gaas of gewoon een hoop
Je kunt bladcompost maken in een gewone hoop, maar een omheining houdt alles bij elkaar en ziet er netter uit. Een simpele cilinder van kippengaas met een diameter van 1 meter werkt uitstekend. Prik vier houten palen in de grond en wikkel het gaas eromheen. Klaar.
Houten palletbakken zijn een andere optie. Drie of vier pallets tegen elkaar gezet vormen een stevige composteerbak die goed ventileert. Voor wie het netjes wil: er zijn speciale bladcompostbakken te koop, maar die zijn niet noodzakelijk. Bij ons staat een oude regenton zonder bodem prima te functioneren als bladaardebak.
Belangrijk is dat de bladeren contact houden met de grond. Wormen, pissebedden en schimmels kruipen van onderaf de hoop in en doen het echte werk. Een bak op tegels of beton werkt minder goed. Plaats hem altijd op open grond.
Wanneer is de bladcompost klaar voor gebruik
Rijpe bladcompost herken je aan de geur en structuur. Het ruikt aards en bosachtig, niet zuur of muf. De oorspronkelijke bladstructuur is nauwelijks meer zichtbaar. Wat overblijft is een donkerbruine tot zwarte, kruimelige massa die door je vingers glijdt. Soms zitten er nog stukjes nerven of steeltjes in. Die zeef je er eenvoudig uit met een grove tuinzeef.
Halfrijpe bladcompost, waarbij je nog duidelijk bladresten ziet, is prima als mulchlaag rond struiken en vaste planten. De afdeklaag houdt onkruid tegen, behoudt bodemvocht en verteert langzaam verder ter plekke. Leg een laag van 5 tot 10 centimeter aan. Niet tegen de stam of stengel, dat kan rot veroorzaken.
Volledig verteerde bladaarde meng je door potgrond voor zaailingen, werk je door de bovenste laag van borders of gebruik je als bodemverbeteraar in het moestuinbed. Een jaarlijkse gift van 3 tot 5 centimeter bladcompost doet wonderen voor de bodemstructuur. Zware kleigrond wordt luchtiger, zandgrond houdt beter vocht vast.
Praktische planning door het jaar
In oktober en november verzamel je de bulk van de bladeren. Bouw dan je hoop op en laat hem de winter door met rust. In het vroege voorjaar, rond maart, zet je de boel een keer om. Controleer het vocht en voeg eventueel wat water toe als de hoop is uitgedroogd. Een tweede omzetbeurt in juni houdt het proces actief.
Tegen het volgende najaar is snelle bladcompost vaak al bruikbaar. Langzame soorten als eik laat je gewoon een jaar extra liggen. Start elk jaar een nieuwe hoop en je hebt een doorlopende voorraad van deze tuingoudmijn. Het is een van die klussen die weinig tijd kosten maar je tuin structureel verbeteren, jaar na jaar.
