Afgelopen voorjaar stond ik op een regenachtige zondagmiddag naar onze regenpijp te kijken en dacht: hier stroomt letterlijk gratis water weg. Tientallen liters per bui, recht het riool in, terwijl ik in droge weken met de tuinslang loop te sjouwen. Dat voelde niet logisch. En dus ben ik me gaan verdiepen in regenwater opvangen, met al zijn mogelijkheden en valkuilen.
Wij hebben inmiddels twee regentonnen staan, eentje bij de schuur en eentje naast het terras. Niet omdat ik per se groen wil doen, maar omdat het gewoon werkt. Mijn planten reageren beter op regenwater dan op kraanwater, dat hier behoorlijk kalkrijk is. En eerlijk: het geeft een prettig gevoel om iets te gebruiken dat anders verloren gaat.
Wat mag er eigenlijk in Nederland?
Goed nieuws: regenwater opvangen voor je tuin is in Nederland volkomen legaal. Je hebt geen vergunning nodig voor een regenton of zelfs een ondergrondse tank, zolang je het water voor eigen gebruik verzamelt. Daar zijn wel praktische grenzen aan. Een regenton van 200 tot 500 liter is het meest gangbaar en past bij de meeste tuinen zonder dat je buren vragen gaan stellen.
Wat niet mag, is regenwater gebruiken als drinkwater zonder zuivering. Ook voor de wasmachine of het doorspoelen van je toilet wordt het ingewikkelder, want dan krijg je te maken met leidingwerk dat gescheiden moet blijven van het drinkwaternet. Voor tuingebruik hoef je je daar geen zorgen over te maken. Je vangt op, je giet, klaar.
Sommige gemeenten moedigen regenwater opvangen zelfs actief aan. In Rotterdam en Amsterdam zijn er regelingen geweest waarbij je korting kreeg op een regenton. Die acties wisselen per jaar, dus het loont om even bij je gemeente te informeren voordat je iets aanschaft.
Welk systeem past bij jouw situatie
De klassieke regenton blijft de meest praktische keuze voor de gemiddelde tuin. Een ton van 300 liter past naast vrijwel elke schuur of garage, en je hebt geen graafwerk nodig. Bij ons staat er eentje op een verhoging van twee betonnen tegels, zodat ik er makkelijk een gieter onder kan zetten. Simpel, maar het werkt al drie jaar naar tevredenheid.
Voor grotere tuinen of als je serieuzer wilt opvangen, bestaan er ondergrondse tanks. Die variëren van 1000 tot wel 10.000 liter. Mooi onzichtbaar, maar je bent wel afhankelijk van een pomp om het water naar boven te krijgen. En het graven is een flinke klus. Ik zou dat niet zelf doen, eerlijk gezegd.
Een tussenvorm die ik bij een kennis zag: meerdere regentonnen aan elkaar gekoppeld met een overloopslang. Zodra de eerste vol is, stroomt het water naar de tweede. Slim als je beperkte ruimte hebt maar toch meer capaciteit wilt.
De aansluiting op je regenpijp
Hier gaat het vaak mis bij mensen die enthousiast beginnen. Je kunt niet zomaar een ton onder je regenpijp schuiven en hopen dat het werkt. Het water spat alle kanten op, de ton loopt over bij de eerste serieuze bui, en je hebt een modderbende.
Wat je nodig hebt is een regentonvulautomaat. Dat is een stukje kunststof dat je in de regenpijp plaatst, met een slangetje naar je ton. Zodra de ton vol is, stopt de toevoer automatisch en stroomt de rest gewoon door naar het riool. Kost een tientje, bespaart je een hoop gedoe.
Het monteren is niet ingewikkeld. Je zaagt een stuk uit je regenpijp, klikt de vulautomaat erin, sluit de slang aan. Bij een kunststof regenpijp lukt dat met een gewone zaag. Bij zink of koper zou ik even iemand vragen die daar ervaring mee heeft, want een scheve snede zie je direct.
Veelgemaakte fouten die je wilt vermijden
- Geen deksel op de ton – Muggen leggen eitjes in stilstaand water. Na een warme week heb je een muggenplaag. Een goed afsluitende deksel voorkomt dit, en houdt ook bladeren en vuil buiten.
- Te kleine ton voor je dakoppervlak – Een gemiddeld dak van 50 vierkante meter levert bij 10 mm regen al 500 liter op. Een ton van 200 liter is dan binnen een halfuur vol. Reken even uit wat je nodig hebt.
- Ton in de volle zon – Warm water wordt sneller groen door algengroei. Een schaduwrijke plek is beter, of kies een donkergroene of grijze ton die minder licht doorlaat.
- Geen overloop geregeld – Bij langdurige regen moet het overtollige water ergens heen. Een overloopslang naar een border of het gazon voorkomt dat je ton overstroomt en het water langs je gevel loopt.
Wat werkt goed, wat werkt minder
Regenwater is uitstekend voor bijna alle tuinplanten. Zachter dan kraanwater, geen chloor, geen kalk. Mijn hortensia’s bloeien beter sinds ik ben overgestapt, en de buxus ziet er gezonder uit. Geen idee of dat volledig aan het water ligt, maar het helpt zeker.
Waar ik minder enthousiast over ben: regenwater uit een ton voor de moestuin gebruiken als die ton onder een bitumen dak staat. Er kunnen stoffen uit zo’n dak loslomen die je niet op je sla wilt hebben. Bij een pannendak of moderne dakbedekking speelt dat minder. Wij hebben gewone keramische pannen, dus ik maak me daar geen zorgen over.
Ook belangrijk: gebruik het water regelmatig. Stilstaand water wordt na een paar weken muf en kan gaan stinken. In de zomer is dat meestal geen probleem omdat je toch veel giet, maar in het voorjaar vergeet je het makkelijk. Even doorlaten stromen naar een border als je ton te lang vol staat, helpt.
Onderhoud: minder dan je denkt
Een regenton vraagt weinig aandacht als je hem goed hebt neergezet. Eén keer per jaar maak ik de ton leeg en spoel ik hem uit met een tuinslang. Meestal in het vroege voorjaar, voordat het groeiseizoen begint. Het bezinksel op de bodem gaat dan weg, en je begint fris.
De vulautomaat in de regenpijp controleer ik twee keer per jaar, vooral in de herfst als er veel bladeren vallen. Soms zit er wat prut in het zeefje. Vijf minuten werk.
In de winter laat ik de ton halfvol staan en zet ik de kraan open. Als het vriest, kan het water uitzetten zonder dat de ton scheurt. Volledig leeglaten kan ook, maar dan heb je kans dat de ton gaat verwaaien bij harde wind. Die van ons is een keer omgewaaid, sindsdien laat ik er altijd wat water in.
Is het de moeite waard?
Eerlijk antwoord: het scheelt geen fortuin op je waterrekening. Misschien twintig, dertig euro per jaar als je veel giet. Maar dat is voor mij niet de reden. Het gaat om het gevoel dat je iets nuttigs doet met wat anders wegstroomt. En mijn planten gedijen er beter op, dat zie ik gewoon.
Een vriendin van me noemde het laatst “de makkelijkste vorm van duurzaamheid die er is”. Geen gedoe, geen grote investering, en je hebt er direct iets aan. Ik ben het met haar eens. Bij ons in de tuin is de regenton inmiddels net zo vanzelfsprekend als de tuinslang. Eigenlijk vreemd dat we er zo lang zonder hebben gedaan.
