Vorig najaar viel het me op dat het water in onze regenton een groene waas had gekregen en er een muffe geur opsteeg zodra ik het deksel optilde. Niet prettig. We hadden de ton pas twee seizoenen en ik had verwacht dat regenwater gewoon helder zou blijven, zeker met een deksel erop. Maar de werkelijkheid is weerbarstiger, en na wat uitzoeken en experimenteren begrijp ik inmiddels beter wat er speelt in zo’n ton.
Het probleem zit hem in een combinatie van factoren die samen een ideale omgeving creëren voor algengroei en bacteriën. Warmte, licht, stilstaand water en organisch materiaal, dat is eigenlijk alles wat je nodig hebt voor een groene soep. En in de praktijk zijn die ingrediënten bijna altijd aanwezig in een regenton die je niet actief onderhoudt.
Waarom wordt het water groen?
Die groene kleur komt door algen. Microscopisch kleine organismen die van zonlicht en voedingsstoffen houden. Een beetje licht dat door de wand van de ton valt of via een kier bij het deksel naar binnen komt, is al genoeg om algen te laten groeien. Vooral groene en blauwgroene algen gedijen goed in stilstaand water met een beetje warmte.
Een vriendin die een doorzichtige regenton had gekocht vanwege het uiterlijk, ik begreep haar keuze wel, had binnen zes weken een ton die eruitzag als een vijver. Dat is het extreme voorbeeld, maar ook bij donkere tonnen sluipt er vaak meer licht naar binnen dan je denkt.
Organisch materiaal speelt ook een rol. Bladeren, stuifmeel, vogelpoep, insecten die via de dakgoot in de ton belanden. Allemaal voeding voor algen en bacteriën. Die bacteriën zorgen vervolgens voor de geur, vooral wanneer het water langere tijd stilstaat en er weinig zuurstof in zit.
De rol van warmte en stilstand
In de zomer, wanneer je juist het meest uit je regenton wilt halen voor de tuin, worden de problemen het grootst. Het water warmt op, soms tot boven de twintig graden, en algen groeien dan exponentieel sneller. Een ton die in de volle zon staat kan op een warme dag behoorlijk opwarmen. Ik heb ooit gemeten, gewoon met een keukenthermometer, en kwam op 24 graden in het water aan het oppervlak.
Stilstaand water is een tweede probleem. Zonder circulatie ontstaan er lagen: warmere bovenlaag, koelere onderlaag, en onderaan een bezinksel van organisch materiaal dat langzaam gaat rotten. Die rotting geeft de typische zwavelachtige geur die je soms ruikt. Niet gevaarlijk voor je planten, wel onprettig om mee te werken.
Simpele maatregelen die echt helpen
Het goede nieuws is dat je met een paar aanpassingen het water veel langer helder en geurloos houdt. Niet alles werkt voor iedereen even goed, maar dit zijn de dingen die bij ons het verschil maakten:
- Plaats de regenton uit de directe zon. Schaduw van een schutting, boom of overkapping houdt het water koeler en vermindert algengroei aanzienlijk.
- Zorg voor een goed afsluitend deksel. Geen kieren waar licht of bladeren doorheen kunnen.
- Plaats een fijnmazig filter of kous op de inloop vanuit de dakgoot. Dit houdt het gros van het organisch materiaal tegen.
- Gebruik de ton regelmatig. Doorstroming voorkomt stilstand. In droge periodes kun je overwegen om het water om te pompen naar een andere container en weer terug, gewoon voor wat beweging.
Een kennis die een moestuin heeft, zweert bij het toevoegen van een klein beetje gerstestroo aan de ton. Het schijnt stoffen af te geven die algengroei remmen. Ik heb het zelf geprobeerd en het leek te helpen, al durf ik niet te zeggen of het placebo was of echt werkte. Het water bleef in elk geval helderder dan het jaar ervoor.
Wat te doen als het water al groen is
Als je ton al een groene soep bevat, is de meest effectieve aanpak: leeghalen, schoonmaken en opnieuw beginnen. Niet het antwoord waar je op hoopt misschien, maar wel eerlijk. Je kunt het water nog prima gebruiken voor de tuin, algenwater is niet schadelijk voor planten. Sommige tuiniers beweren zelfs dat het extra voedingsstoffen bevat.
Voor het schoonmaken van de ton zelf gebruik ik gewoon water en een harde borstel. Geen zeep of schoonmaakmiddelen, die wil je niet in je tuinwater hebben. De binnenkant goed schrobben, afspoelen, en daarna de ton zo plaatsen dat er minder licht bij kan.
Deksel, kleur en materiaal van de ton
Bij de aanschaf van een regenton let ik tegenwoordig op een paar dingen die ik eerder over het hoofd zag. Een donkere kleur, zwart of donkergroen, laat minder licht door dan lichtere kleuren. Een ton van dik kunststof is beter dan dun materiaal. En een deksel dat echt afsluit, niet zo’n losse plaat die er bovenop ligt.
Er zijn ook regentonnen met een ingebouwde tap onderaan en een overloopvoorziening bovenaan. Die combinatie zorgt ervoor dat je altijd het oudste water onderaan gebruikt en vers regenwater bovenaan binnenkomt. Dat principe van doorstroming helpt enorm.
Ik blijf bij kunststof tonnen, houten vaten vind ik prachtig maar ze vragen meer onderhoud en kunnen na een paar jaar gaan lekken. Dat is mijn persoonlijke voorkeur, niet per se de enige juiste keuze.
Geur zonder groene kleur
Soms ruikt het water onaangenaam terwijl het er nog redelijk helder uitziet. Dat komt vaak door anaerobe bacteriën, bacteriën die gedijen zonder zuurstof, die onderin de ton actief zijn. Het bezinksel op de bodem is hun thuis. Een simpele oplossing is om de ton een keer per seizoen helemaal leeg te laten lopen en het bezinksel te verwijderen.
Een andere optie is een kleine dompelpomp die je af en toe even laat draaien om het water in beweging te brengen. Dat brengt zuurstof in het water en verstoort de anaerobe omstandigheden. Wij hebben zo’n pompje dat we oorspronkelijk voor een fontein hadden gekocht. Werkt prima, kost bijna geen stroom.
Regentonwater en je planten
Groen water is voor de meeste tuinplanten geen probleem. Algen zijn organisch materiaal en breken gewoon af in de grond. De geur is vervelender voor jou dan voor je planten. Waar ik wel voorzichtig mee zou zijn is het gebruik van sterk geurend water voor potplanten binnen of voor kiemplanten. Die kunnen gevoeliger zijn.
Wij gebruiken het regentonwater vooral voor de borders en de moestuin. Voor de kamerplanten haal ik liever vers water uit de kraan of wacht ik tot er weer schoon regenwater in de ton zit na een flinke bui.
Een laatste gedachte: perfectie is niet nodig. Een beetje troebel water is prima, zolang het niet stinkt en je er prettig mee kunt werken. De natuur is niet steriel, en je tuin ook niet. Het gaat erom dat je een systeem vindt dat werkt voor jouw situatie, jouw tuin, jouw regenton op die specifieke plek naast de schuur of onder de dakgoot. Soms is dat een kwestie van uitproberen en aanpassen. Bij ons duurde het twee seizoenen voor we het goed hadden. Nu blijft het water het hele jaar door helder genoeg, en de muffe geur is verleden tijd.
