De vaatwasser is voor veel huishoudens onmisbaar geworden. Toch valt er vaak meer te besparen dan je denkt, zonder dat je servies straks halfgewassen uit de machine komt. Door bewuster om te gaan met programma’s, inruimtechnieken en onderhoud haal je het maximale uit elke wasbeurt. En ja, dat scheelt echt in je energierekening.
Bij ons thuis draaide de vaatwasser jarenlang standaard op het intensieve programma. Pas toen ik de verbruikscijfers eens bekeek, schrok ik. Een intensief programma kan tot wel 40 procent meer energie gebruiken dan een ecoprogramma. Tijd om het anders aan te pakken, zonder concessies aan schone glazen en borden.
Kies het juiste programma voor de klus
De meeste moderne vaatwassers hebben vier tot zes verschillende programma’s. Het ecoprogramma is bijna altijd de zuinigste keuze, ook al duurt het langer. Deze cyclus wast op lagere temperatuur, meestal rond de 50 graden, en compenseert dat met een langere wektijd. Het resultaat? Schone vaat met minder energie.
Het intensieve programma is bedoeld voor zwaar vervuilde pannen en ovenschalen. Gebruik dit alleen wanneer het echt nodig is. Voor dagelijkse vaat volstaat het standaard of ecoprogramma ruimschoots. Veel machines hebben ook een snelwasprogramma, maar dat verbruikt juist méér energie per wasbeurt omdat het water sneller moet worden opgewarmd.
- Ecoprogramma: 0,8 tot 1,0 kWh per wasbeurt
- Standaardprogramma: 1,0 tot 1,3 kWh per wasbeurt
- Intensief programma: 1,4 tot 1,8 kWh per wasbeurt
Deze cijfers variëren per apparaat, maar de verhoudingen zijn vrijwel altijd vergelijkbaar. Kijk in de handleiding van je vaatwasser voor de exacte specificaties.
Slim inruimen maakt een verschil
Een halfvolle vaatwasser is zonde van de energie. Wacht tot de machine echt vol is voordat je hem aanzet. Maar vol betekent niet volgepropt. De sproeiarm moet vrij kunnen draaien en water moet alle oppervlakken kunnen bereiken. Stapel borden en kommen dus niet op elkaar.
De onderkorf is bedoeld voor borden, pannen en grote kommen. Zet borden met de vuile kant naar het midden gericht, waar de waterdruk het hoogst is. De bovenkorf is ideaal voor glazen, kopjes en kleiner bestek. Zorg dat glazen schuin staan zodat water niet in de bodem blijft staan.
Bestek gaat met de steel naar beneden in de bestekbak, zodat het vuile gedeelte optimaal wordt geraakt. Uitzondering: messen met de punt naar beneden voor je eigen veiligheid. Ik merk dat sinds we hier consequent op letten, er vrijwel nooit meer een bord of glas onvoldoende schoon uitkomt.
Voorspoelen is meestal overbodig
Een hardnekkige mythe: je moet alles eerst afspoelen onder de kraan. Bij moderne vaatwassers is dat zelden nodig en het kost onnodig water. Grove etensresten even afschrapen met een spatel of mes is voldoende. Denk aan pastasaus, rijstkorrels of kaasresten.
Alleen bij lang opgedroogde resten kan licht voorspoelen helpen. Maar zelfs dan is even inweken in de machine met het voorspoelprogramma efficiënter dan de kraan laten lopen. Volgens Milieu Centraal bespaar je met een vaatwasser tot wel 50 procent water vergeleken met handmatig afwassen, mits je de machine vol laat draaien.
Onderhoud voor optimale prestaties
Een schone vaatwasser werkt efficiënter. Dat klinkt tegenstrijdig, maar kalkaanslag en vetresten in de machine zorgen voor langere droogtijden en slechter resultaat. Maak daarom maandelijks het filter schoon. Dit zit meestal onderin de machine en is met een simpele draaibeweging te verwijderen.
De sproeiarm kan verstopt raken door kalkdeeltjes of etensresten. Controleer de gaatjes regelmatig en prik ze eventueel door met een tandenstoker. Twee keer per jaar een onderhoudsbeurt met een speciaal vaatwasmiddel of een lege wasbeurt met azijn houdt de machine fris en vrij van vetafzetting.
- Filter schoonmaken: elke 2 tot 4 weken
- Sproeiarm controleren: maandelijks
- Onderhoudsbeurt met reiniger: elke 3 tot 6 maanden
- Deurrubbers afnemen: wekelijks even met vochtige doek
Slim gebruik van vaatwasmiddel
Meer vaatwasmiddel betekent niet schonere vaat. De dosering op de verpakking is afgestemd op gemiddeld vervuilde vaat in een volle machine. Bij licht vervuilde vaat kun je vaak met driekwart van de aanbevolen hoeveelheid toe. Let wel op: te weinig middel kan juist zorgen voor vlekken en een tweede wasbeurt nodig maken.
All-in-one tabletten zijn handig, maar niet altijd de zuinigste optie. Losse componenten zoals poeder, glansspoelmiddel en zout geven je meer controle. In gebieden met zacht water heb je bijvoorbeeld minder onthardingszout nodig. Check je waterhard bij het waterbedrijf, dit staat vaak ook op je jaarrekening.
Timing en slimme functies
Veel energieleveranciers hanteren daluren, meestal ‘s nachts tussen 23.00 en 7.00 uur. Met een uitgestelde starttijd laat je de vaatwasser draaien wanneer stroom goedkoper is. Dit scheelt niet in het verbruik, maar wel in de kosten. Controleer bij je energieleverancier of je daadwerkelijk een dal en piektarief hebt.
Moderne vaatwassers hebben vaak een sensor die de vervuiling van het water meet en het programma daarop aanpast. Deze automatische programma’s kunnen zuiniger zijn dan een vast programma, omdat ze stoppen zodra de vaat schoon is. Heb je een ouder apparaat zonder deze functie? Overweeg bij vervanging een model met energielabel A of hoger. Het verschil in jaarlijks verbruik kan oplopen tot 100 kWh, oftewel zo’n 40 euro per jaar bij huidige energieprijzen.
Met deze aanpassingen bespaar je al snel 15 tot 25 procent op het energieverbruik van je vaatwasser. Het vraagt even gewenning, maar na een paar weken is het routine. En die schone vaat? Die komt er gewoon net zo blinkend uit als voorheen.
