Halverwege augustus stond ik bij onze tomatenplanten en zag ik het weer: drie prachtige vleestomaten, bijna rijp, met scheuren over de bovenkant alsof iemand er met een mesje in had gesneden. Frustrerend. Je wacht weken tot ze die perfecte rode kleur krijgen, en dan dit. Mijn buurvrouw had hetzelfde probleem, maar haar kerstomaten bleven merkwaardig genoeg intact. Dat zette me aan het denken over wat er nu precies misgaat.
Na wat uitzoeken en vooral veel observeren in onze eigen tuin, begrijp ik nu beter waarom dit gebeurt. En het goede nieuws: je kunt er veel aan doen zonder ingewikkelde trucjes of dure middelen.
Waarom tomaten scheuren
Het korte antwoord is water. Maar niet te weinig, juist te veel in één keer. Wat er gebeurt: de vrucht groeit sneller dan de schil kan bijhouden. De binnenkant zwelt, de buitenkant geeft mee tot een bepaald punt, en dan knapt die huid open. Simpel eigenlijk.
Dit zie je vooral na een periode van droogte gevolgd door flinke regenval. Of wanneer je zelf na een paar dagen afwezigheid denkt: laat ik even flink bijgieten. De tomaat neemt gretig water op via de wortels, de vruchtwand kan het niet aan. Klaar.
Er zijn twee soorten scheuren. Concentrische scheuren lopen in cirkels rond de steel, radiaire scheuren lopen van de steel naar beneden als strepen. Die laatste zijn vaak dieper en maken de tomaat sneller vatbaar voor schimmels. Niet ideaal.
Augustus is de kritieke maand
Waarom juist nu? In augustus komen een paar factoren samen. De tomaten zijn volop aan het rijpen, wat betekent dat ze op hun gevoeligst zijn. De schil wordt zachter naarmate de vrucht rijper wordt. Tegelijk is augustus in Nederland een maand met onvoorspelbaar weer: hete dagen, dan weer een flinke bui, soms een week droog en dan drie dagen regen achter elkaar.
Wij hebben thuis een moestuin die deels onder een overkapping staat en deels in de volle grond. De tomaten onder de overkapping scheurden vorig jaar nauwelijks, die in de volle grond wel. Puur door die regenbuien die ik niet kon controleren. Het maakte me duidelijk hoe groot de invloed van onregelmatig water echt is.
Watergeefritme aanpassen
Hier zit de sleutel. Niet minder water geven, maar regelmatiger. Tomaten willen constante vocht, geen pieken en dalen. Ik geef nu elke ochtend vroeg een matige hoeveelheid, ook als het de dag ervoor geregend heeft. Liever elke dag een beetje dan om de drie dagen een emmer.
Hoe weet je of je goed zit? Steek je vinger een paar centimeter in de grond. Voelt het vochtig maar niet drassig? Dan is het goed. Voelt het droog en kruimelig? Direct water geven, maar dan niet in één keer compenseren voor de gemiste dagen.
- Geef water aan de voet van de plant, niet over de bladeren
- Vroeg in de ochtend is beter dan ‘s avonds, dan kan het blad opdrogen voor de nacht
- Bij kassenteelt of onder glas: let extra op, daar droogt de grond sneller uit dan je denkt
Een vriendin met een volkstuin gebruikt druppelirrigatie. Dat werkt fantastisch voor regelmatige watertoevoer, maar ik vind het zelf wat omslachtig voor ons kleine tuintje. Voor grotere oppervlaktes is het zeker het overwegen waard.
Mulchen als buffer
Dit is iets waar ik vorig jaar pas mee begon, en ik vraag me af waarom ik het niet eerder deed. Een laag mulch rond de tomatenplanten houdt de grond gelijkmatiger vochtig. Het werkt als een buffer: na een regenbui neemt de mulch eerst water op voordat het massaal bij de wortels komt, en bij droogte verdampt het minder snel.
Ik gebruik stro, dat hadden we toch al voor de aardbeien. Houtsnippers kunnen ook, maar die onttrekken bij het verteren stikstof aan de grond, dus dan moet je wat extra bemesten. Grasmaaisel is een optie, maar leg het niet te dik, anders gaat het broeien.
Een laag van vijf tot tien centimeter is voldoende. Niet tegen de stengel aan leggen, houd een paar centimeter ruimte vrij om rot te voorkomen.
Rassenkeuze maakt verschil
Niet alle tomaten zijn even gevoelig. Kerstomaten en kleine pruimtomaten hebben over het algemeen een steviger huid en scheuren minder snel. Grote vleestomaten, en dan vooral de oudere rassen, zijn kwetsbaarder. Dat is geen reden om ze niet te telen, want qua smaak vind ik ze superieur, maar het vraagt wel extra aandacht.
Sommige moderne rassen zijn specifiek gekweekt op scheurresistentie. Als je in het voorjaar zaad of plantjes koopt, let dan op de beschrijving. Termen als ‘scheurbestendig’ of ‘crack resistant’ geven aan dat de kweker hier op heeft geselecteerd.
Ik blijf zelf bij een mix. Een paar betrouwbare kerstomatenplanten voor de zekerheid, en dan twee of drie vleestomaten waar ik extra zorg aan besteed. Die combinatie werkt voor ons.
Wat te doen met gescheurde tomaten
Gebarsten tomaten zijn niet verloren. Oppervlakkige scheurtjes zijn puur cosmetisch, je kunt ze gewoon eten. Pluk ze wel snel na het scheuren, want open wondjes trekken fruitvliegjes aan en kunnen gaan schimmelen.
- Lichte scheuren: direct gebruiken in salades of voor de saus
- Diepere barsten: snij het beschadigde deel weg en verwerk de rest
- Schimmelvorming zichtbaar: helaas, die gaat op de composthoop
Wij maken van gescheurde tomaten vaak direct een verse tomatensaus. Eigenlijk geen straf, want die smaakt beter dan de blikvarianten die je in de winkel koopt. Een kennis van me droogt ze in de oven op lage temperatuur, ook een idee, al heb ik daar zelf het geduld niet voor.
Plukken voor het barsten
Als je weet dat er zware regen aankomt, kun je tomaten iets eerder plukken. Zodra ze beginnen te kleuren, van groen naar oranje-rood, rijpen ze prima door op het aanrecht. Ze worden niet zo zoet als aan de plant, maar je voorkomt wel schade.
Dit deed mijn vader vroeger ook altijd wanneer er nachtvorst werd voorspeld in september. Alle tomaten die ook maar een beetje kleur hadden, naar binnen. Op de vensterbank werden ze alsnog rood. Geen idee waarom ik dat was vergeten, maar het werkt ook prima tegen barstproblemen na een hoosbui.
Je kunt dit combineren met het verwijderen van nieuw bloeiende trossen in augustus. Die zetten toch geen vruchten meer die nog rijp worden voor het einde van het seizoen, en zo gaat alle energie naar de tomaten die er al hangen. Dat maakt ze steviger en minder gevoelig.
Tomaten telen vraagt aandacht op het juiste moment. In augustus is dat moment. Met regelmatig water, een goede laag mulch en wat vooruitdenken bij wisselvallig weer, houd je de oogst intact. En mocht er toch eentje scheuren: soep of saus, het blijft lekker.
