Vorige winter zat ik op de bank met een boek en een kop thee, en ik voelde een koude luchtstroom langs mijn enkel trekken. Vreemd, want de ramen waren dicht en de verwarming stond aan. Na wat speuren bleek de boosdoener een stopcontact in de buitenmuur te zijn, precies naast de bank. Ik hield mijn hand ervoor en voelde een constante, koele ademhaling uit het contact komen. Niet prettig.
Het blijkt een veelvoorkomend probleem te zijn, vooral in huizen van voor 2000. De spouw, de ruimte in de buitenmuur, is bedoeld als isolatie maar kan via stopcontactdozen juist koude lucht naar binnen laten. En dat merkt je, zeker op gure dagen.
Waarom een stopcontact tocht kan veroorzaken
Een buitenmuur bestaat meestal uit twee lagen steen met daartussen een lege ruimte of isolatiemateriaal. Stopcontactdozen worden in die muur ingefreest, soms tot aan de spouw. Bij oudere woningen is die spouw niet altijd goed afgedicht rond de doos. Koude buitenlucht kan dan via de spouw naar de contactdoos stromen en door de openingen in het afdekplaatje je kamer binnenkomen.
In nieuwbouwwoningen is dit minder een probleem omdat er strengere eisen gelden voor luchtdichtheid. Maar bij woningen uit de jaren zeventig, tachtig of negentig is het eerder regel dan uitzondering. Een vriendin die in een rijtjeshuis uit 1982 woont, had last van exact hetzelfde. Zij dacht eerst aan een raamkier.
Hoe je tocht bij stopcontacten opspoort
Je hebt geen dure apparatuur nodig om te controleren of je stopcontacten tochten. Een wierookstokje of een kaars volstaat. Steek het aan, houd het op ongeveer vijf centimeter afstand van het stopcontact en kijk naar de rooksliert of de vlam. Beweegt die duidelijk richting het contact of juist ervan weg? Dan heb je luchtbeweging te pakken.
Doe dit bij voorkeur op een koude dag met wat wind. Het verschil is dan het duidelijkst. Loop alle stopcontacten in buitenmuren langs, ook die achter kasten of meubels. Bij ons bleek er eentje achter de boekenkast te zitten dat flink tochtte, terwijl ik daar nooit aan had gedacht.
Een enkele keer voelt het contact zelf ook koud aan bij aanraking. Dat is een teken dat de koude lucht al langere tijd doorstroomt.
Wat je zelf kunt doen zonder elektricien
Het goede nieuws: je kunt dit probleem vaak zelf oplossen zonder aan de bedrading te hoeven komen. Zolang je het afdekplaatje niet verwijdert terwijl de groep nog aan staat, en je niet aan de bedrading zelf komt, is het veilig. Toch even de groep uitschakelen geeft extra gemoedsrust.
Er bestaan speciale schuimrubber afdichtingen voor stopcontacten, meestal te koop bij de bouwmarkt voor een paar euro per stuk. Dit zijn dunne plakjes isolatiemateriaal die je achter het afdekplaatje plaatst. Ze hebben uitsparingen voor de contactgaten en blokkeren de luchtstroom vanuit de doos.
- Schakel de betreffende groep uit in de meterkast
- Draai het afdekplaatje los met een kleine schroevendraaier
- Plaats de schuimrubber afdichting tegen de achterkant van het plaatje
- Schroef het plaatje weer vast, let op dat je de afdichting niet verschuift
Dit klinkt simpeler dan het is. De eerste keer had ik het plaatje scheef teruggeschroefd en moest ik opnieuw beginnen. Maar na twee of drie contacten heb je het ritme te pakken.
Alternatieven en aanvullende oplossingen
Niet iedereen is fan van de schuimrubber plaatjes. Ik vind ze prima werken, maar een kennis zweert bij speciale stopcontactdozen met ingebouwde afdichting. Die zijn bedoeld voor nieuwbouw of renovatie en vereisen dat je de hele doos vervangt. Dat is werk voor een elektricien, niet iets om zelf te doen.
Een andere optie is het aanbrengen van afdichtingskit rond de buitenkant van de doos, aan de binnenzijde van de muur. Maar dan moet je de doos losschroeven en dat valt voor mij onder klussen die ik liever uitbesteed. Er loopt nu eenmaal stroom door die kabels.
Wat ik zelf ook heb gedaan: bij stopcontacten die ik zelden gebruik, heb ik kinderbeveiliging geplaatst. Niet primair tegen tocht, maar het dekt de gaatjes wel af. Het scheelt een beetje, al is het geen echte oplossing.
Wanneer je toch een vakman moet inschakelen
Als de tocht extreem is, of als je merkt dat er vocht meekomt, is het verstandig om een elektricien of isolatiespecialist te raadplegen. Soms is de spouw zo slecht afgedicht dat lokale maatregelen niet genoeg helpen. In dat geval kan na-isolatie van de spouw een oplossing zijn, waarbij de hele holle ruimte wordt gevuld met isolatiemateriaal.
Ook bij twijfel over de staat van de bedrading, of als het afdekplaatje niet meer goed sluit, zou ik het niet zelf doen. Elektriciteit blijft iets waar je voorzichtig mee moet zijn. Ik ben niet bang aangelegd, maar ik ken mijn grenzen.
Het verschil dat het maakt
Na het afdichten van vier stopcontacten in onze woonkamer merkte ik direct verschil. Die koude luchtstroom langs de bank was weg. De kamer voelde gelijkmatiger warm, zonder die vreemde koude plekken. En ik verbeeld me dat de verwarming minder vaak aanslaat, al heb ik dat niet gemeten.
Wat me opviel: het gaat niet alleen om comfort. Tocht betekent ook dat warme lucht naar buiten ontsnapt. Je stookt dan letterlijk voor de buitenlucht. Kleine ingrepen zoals dit kunnen dus ook schelen op je energierekening, al moet je daar geen wonderen van verwachten.
Mijn moeder noemde tocht altijd de onzichtbare dief. Ze had gelijk. Je ziet het niet, je hoort het niet, maar je voelt het wel. En nu weet ik dat stopcontacten een van de schuldigen kunnen zijn. Een simpele oplossing, een wereld van verschil.
