Twee jaar geleden kocht ik een dure eikenhouten snijplank. Mijn vrouw vond het onzin. “Bacteriën kruipen in die groeven,” zei ze. Ik was overtuigd dat hout juist beter was. Bleek: we hadden allebei een beetje gelijk. En allebei een beetje ongelijk.
De discussie over snijplanken woedt al jaren in keukens door heel Nederland. Restaurants zweren bij kunststof vanwege HACCP-regels. Kookprogramma’s tonen altijd die mooie houten exemplaren. En ondertussen staat de gemiddelde Nederlander met een versleten plank uit 2015 te snijden. Tijd om uit te zoeken wat nu eigenlijk klopt.
Wat zegt de wetenschap eigenlijk?
Begin jaren negentig deed de Universiteit van Californië onderzoek naar bacteriegroei op snijplanken. De uitkomst verraste veel mensen. Houten planken bleken bacteriën te absorberen en te doden. Kunststof planken hielden bacteriën juist langer aan het oppervlak. Klinkt simpel, maar hier zit een addertje.
Die studie ging over nieuwe planken. Schone, gladde exemplaren zonder snijgroeven. En daar wringt de schoen. Na een paar maanden intensief gebruik ziet je snijplank er heel anders uit. Vooral kunststof krijgt diepe groeven waar je mes doorheen is gegaan. In die groeven nestelen bacteriën zich. Afspoelen helpt dan nauwelijks meer.
Hout herstelt zichzelf gedeeltelijk. De vezels trekken zich weer samen na het snijden. Niet perfect, maar beter dan kunststof. Mijn eikenhouten plank van twee jaar oud ziet er nog redelijk gaaf uit. De kunststof plank die we voor vlees gebruikten, had ik na anderhalf jaar moeten wegooien. Groeven zo diep dat ik er mijn nagel in kon zetten.
Rauwe kip en gehakt: hier wordt het serieus
Bij groenten en brood maakt het materiaal weinig uit. Sla je mes door een tomaat, dan zijn eventuele bacteriën niet direct een probleem. Anders wordt het bij rauw vlees. Salmonella op kip. E. coli in gehakt. Dat wil je niet op je kaasplank terugvinden.
Wij hebben thuis drie planken. Eén voor groenten en brood, die houten. Eén voor rauw vlees, kunststof en goedkoop zodat ik hem zonder pijn kan vervangen. En eentje voor vis, ook kunststof. Overdreven? Misschien. Maar mijn schoonvader lag ooit drie dagen plat van voedselvergiftiging. Sindsdien neem ik het serieuzer.
De kunststof vleesplank gaat om de acht tot twaalf maanden de container in. Kost tien euro. Die investering is het waard. Een buurman van drie huizen verderop is slager geweest. Hij zei dat ze in de slagerij elke week de planken met chlooroplossing behandelden. Thuis doe ik dat niet, dus vervangen is mijn alternatief.
Onderhoud van houten planken
Hout vraagt meer aandacht. Niet moeilijk, maar je moet het wel doen. Na gebruik direct afspoelen met heet water. Afwasmmiddel mag, maar niet in de week zetten. Hout zwelt op van langdurig contact met water. Krijg je kromtrekken en scheuren.
Eén keer per maand smeer ik de plank in met minerale olie. Geen olijfolie of zonnebloemolie, die worden ranzig. Minerale olie of speciale snijplankolie. Dun laagje, laten intrekken, overtollige olie wegvegen. Duurt vijf minuten.
- Direct na gebruik afspoelen, niet laten liggen met vochtige etensresten
- Rechtop laten drogen zodat lucht aan beide kanten kan
- Nooit in de vaatwasser, nooit
- Maandelijks oliën met minerale olie
- Bij hardnekkige geur: grof zout en halve citroen, inwrijven, afspoelen
Die citroentruck werkte bij mij trouwens matig. De uiengeur ging weg, maar de knoflook bleef hangen. Uiteindelijk heb ik de plank licht afgeschuurd met fijn schuurpapier. Korrel 180. Daarna opnieuw geolied. Probleem opgelost.
Onderhoud van kunststof planken
Kunststof is makkelijker in dagelijks gebruik. Kan in de vaatwasser. Hoge temperatuur doodt bacteriën effectief. Dat is het grote voordeel. Geen speciale behandeling nodig, gewoon mee met de rest van de afwas.
Maar let op de staat van de plank. Zodra je diepe groeven ziet, is het tijd voor vervanging. Geen discussie. Die groeven zijn niet schoon te krijgen, ook niet in de vaatwasser. Bacteriën overleven daar prima.
Een kennis van me werkt bij de GGD. Ze vertelde dat bij controles in horecakeukens versleten snijplanken een veelvoorkomend probleem zijn. Ziet er nog heel uit, maar onder de microscoop wemelt het van de bacteriën. Thuis heb je geen inspecteur, dus moet je zelf opletten.
- Na rauw vlees direct in de vaatwasser op hoog programma
- Vervang de plank zodra groeven zichtbaar diep zijn
- Goedkope planken zijn prima, duur betekent niet hygiënischer
- Aparte plank voor rauw vlees is geen overbodige luxe
Welke is nu hygiënischer?
Hangt ervan af. Nieuw en goed onderhouden? Dan scoort hout verrassend goed door de natuurlijke antibacteriële werking. Bamboe trouwens ook, al is dat technisch gezien gras en geen hout. Gebruikt en vol groeven? Dan wint kunststof omdat je hem kunt vervangen zonder schuldgevoel over de prijs.
Mijn conclusie na twee jaar testen: gebruik beide. Hout voor dagelijks snijwerk, groenten, brood, kaas. Kunststof voor rauw vlees en vis, en vervang regelmatig. Kost je misschien dertig euro per jaar aan nieuwe kunststof planken. Goedkoper dan een voedselvergiftiging.
En die dure eikenhouten plank? Die gebruik ik nog steeds. Mijn vrouw is bijgedraaid. Ze geeft toe dat hij er mooi uitziet en prima functioneert. Al zegt ze dat nooit hardop tegen mij. Sommige overwinningen moet je stilletjes vieren.
Samengevat zonder wollig gedoe
Hout is hygiënischer dan veel mensen denken, mits je het onderhoudt. Kunststof is praktisch en vaatwasserbestendig, maar versleet sneller dan je zou willen. De beste oplossing is geen of-of maar een en-en. Meerdere planken, elk hun eigen functie. Klinkt als gedoe, maar went snel. En je maag zal je dankbaar zijn.
