Vorig jaar liep ik tegen een probleem aan waar ik eerlijk gezegd niet op had gerekend. Regenton geïnstalleerd, trots op mezelf, duurzaam bezig. Drie weken later stonk het water alsof er iets in was doodgegaan. Spoiler: dat was ook zo, maar dan microscopisch. Bacteriën, algen, rottend organisch materiaal. De hele mikmak.
Ik was overtuigd dat het aan de ton zelf lag. Nieuw plastic, misschien lekte er iets uit. Was het niet. Het probleem zat in een combinatie van factoren die ik domweg over het hoofd had gezien. Na wat experimenteren en een gesprek met mijn zwager, die bij een hoveniersbedrijf werkt, heb ik het nu onder controle. Geen stank meer, en ik gebruik nog steeds geen chloor of andere rotzooi.
Waarom gaat regenwater eigenlijk stinken
Regenwater is schoon als het valt. Maar zodra het over je dak stroomt, pikt het van alles op. Bladeren, vogelpoep, stuifmeel, dode insecten. Dat verdwijnt allemaal mee de ton in. En daar blijft het liggen.
In stilstaand water zonder zuurstofcirculatie krijgen anaerobe bacteriën vrij spel. Dat zijn bacteriën die zonder zuurstof leven en als bijproduct zwavelverbindingen maken. Vandaar die rotte-eieren-lucht. Hoe warmer het water, hoe sneller dit proces gaat. Een regenton in volle zon tijdens een warme zomer is eigenlijk een broedmachine voor stank.
Mijn ton stond aan de zuidkant van de schuur. Volle zon, de hele middag. Geen idee waarom ik dacht dat dat slim was. Achteraf logisch dat het binnen twee weken fout ging.
De rol van organisch materiaal
Elk blaadje dat in je ton belandt, is brandstof voor bacteriën. Hetzelfde geldt voor dennenaalden, bloesem in het voorjaar, en alles wat de wind op je dak blaast. Zelfs een dun laagje stof kan genoeg zijn om het proces op gang te brengen.
Bij mij zat er geen bladafscheider op de regenpijp. Gewoon een open trechter, rechtstreeks de ton in. Resultaat: na elke herfststorm een laagje prut op de bodem. Dat ging rotten. Logisch.
Een buurman had hetzelfde probleem, maar dan erger. Hij had een ton zonder deksel. Niet alleen viel er organisch materiaal in, er verdronken ook regelmatig vogels en muizen. Die gingen liggen ontbinden. Je ruikt het al.
Zonlicht en algengroei
Algen hebben licht nodig om te groeien. Een doorzichtige of lichtdoorlatende ton is vragen om problemen. Zelfs groene tonnen laten soms genoeg licht door om algengroei te stimuleren. Die algen sterven vervolgens af, zakken naar de bodem, en voeden weer de bacteriën.
Mijn eerste ton was donkergroen, maar niet ondoorzichtig. Als de zon erop scheen, kon je vaag zien hoeveel water erin zat. Dat betekent: lichtinval. Ik heb hem uiteindelijk aan de schaduwkant van de schuur gezet. Scheelde enorm.
Praktische maatregelen zonder chemie
Goed, genoeg over wat er fout gaat. Wat doe je eraan? Ik heb een aantal dingen geprobeerd, sommige werkten beter dan andere.
- Bladafscheider of filter op de regenpijp. Kost een tientje, voorkomt dat grof vuil in de ton belandt. Schoonmaken na elke herfststorm, anders verstopt hij.
- Deksel erop. Altijd. Houdt bladeren, insecten en beesten buiten. Ook muggen, trouwens, want die leggen graag eitjes in stilstaand water.
- Ton in de schaduw plaatsen. Minder warmte, minder bacteriegroei, minder algen. Als dat niet kan: wikkel er een oude deken of juten zak omheen om direct zonlicht te blokkeren.
- Regelmatig water gebruiken. Hoe vaker je de ton leegmaakt en er vers regenwater in komt, hoe minder tijd bacteriën hebben om zich te vermenigvuldigen. Ik probeer elke twee weken flink te gieten, ook als het niet per se nodig is.
Mijn zwager raadde ook aan om af en toe een scheut azijn toe te voegen. Heb ik geprobeerd, maar ik merkte er weinig van. Misschien werkt het preventief, maar als het water al stinkt, doet een beetje azijn niet zoveel.
De bodem schoonhouden
Op de bodem van je ton verzamelt zich na verloop van tijd een laag sediment. Stof, fijne deeltjes, afgestorven algen. Dat is precies waar de stank vandaan komt. Eén keer per jaar de ton helemaal leegmaken en uitspuiten met de tuinslang maakt een groot verschil.
Ik doe dit aan het eind van de herfst, als de bladeren gevallen zijn en voordat de winter begint. Ton omgooien, laten leeglopen, en met een harde waterstraal de binnenkant afspoelen. Geen zeep, geen schoonmaakmiddel. Gewoon water en een beetje schrobben met een lange borstel.
Sommige mensen zetten een oude panty of kous over de uitloop aan de onderkant, zodat het grove vuil niet in de gieter belandt. Werkt prima, maar vergeet niet die panty ook af en toe te vervangen.
Speciale gevallen: houten tonnen en IBC-containers
Houten regenvaten zijn mooi, maar lastiger schoon te houden. Het hout absorbeert geuren en organisch materiaal. Eenmaal een stinkende houten ton, altijd een stinkende houten ton, is mijn ervaring. Je kunt proberen om de binnenkant te behandelen met lijnzaadolie, maar dat helpt maar beperkt.
IBC-containers, die witte kunststof kubussen van duizend liter, hebben een ander probleem. Ze zijn meestal doorschijnend. Algengroei gegarandeerd tenzij je ze afschermt. Ik zie ze regelmatig in tuinen staan, vol groen water. Werk ze af met een houten ombouw of wikkel ze in, en het probleem is opgelost.
Wat als het water al stinkt
Soms ben je te laat. Het water ruikt al. Wat dan? Weggooien en opnieuw beginnen is het meest effectief. Gebruik het stinkende water niet op eetbare gewassen, want de bacteriën kunnen schadelijk zijn. Op de composthoop of in een hoek van de tuin waar niets groeit, prima.
Daarna de ton grondig schoonmaken. Echt grondig. Niet alleen even spoelen, maar schrobben en laten drogen in de zon. Zonlicht doodt een hoop bacteriën. Laat de ton een dag of twee open en droog staan voordat je hem weer aansluit.
Een vriend van me deed er een koperen muntje in, omdat hij ergens had gelezen dat koper bacteriegroei remt. Ik heb het niet geprobeerd, dus ik kan er niets over zeggen. Klinkt een beetje als een broodjeaapverhaal, maar wie weet.
Onderhoud als routine
Het komt erop neer dat een regenton geen set-and-forget oplossing is. Je moet er af en toe naar omkijken. Filter controleren, deksel dichthouden, water gebruiken, en één keer per jaar een grondige schoonmaakbeurt. Kost je misschien een uur per jaar aan werk. Scheelt je een hoop stank en frustratie.
Mijn regenton staat nu drie jaar in de schaduw, met een goede bladafscheider en een stevige deksel. Geen stank meer. Zelfs na die hete zomer van vorig jaar niet. Had ik dat vanaf het begin geweten, had ik mezelf een paar maanden geëxperimenteer kunnen besparen. Maar goed, zo leer je.
