Vorig najaar viel het me op dat ik al jaren hetzelfde ritueel uitvoer: in maart en september het matras keren. Mijn moeder deed het, haar moeder deed het, en ik deed het zonder nadenken mee. Tot ik een nieuw matras kocht en de verkoper zei dat ik het vooral niet moest omdraaien. Dat zette me aan het denken. Hoeveel van wat we doen rond matrassen is eigenlijk nog relevant?
De waarheid is genuanceerder dan ik dacht. Sommige matrassen moeten inderdaad regelmatig gedraaid of gekeerd worden om goed te blijven liggen. Andere matrassen zijn zo ontworpen dat keren zinloos is, of zelfs averechts werkt. Het verschil zit hem in de opbouw, en die is de afgelopen twintig jaar behoorlijk veranderd.
Waarom we ooit begonnen met matras draaien
Oudere matrassen, denk aan de klassieke binnenveringsmatrassen van voor 2005, hadden aan beide kanten dezelfde opbouw. Symmetrisch, met identieke comfort- en ondersteuningslagen. Door het matras regelmatig te keren, zowel omdraaien als 180 graden roteren, verdeelde je de druk gelijkmatiger. De plekken waar je schouders en heupen liggen slijten namelijk sneller. Logisch, want daar rust het meeste gewicht.
Bij dit type matras was keren geen overbodige luxe. Een matras dat jaren op dezelfde manier lag, kreeg kuilen. Onprettig. En eenmaal vervormd, herstelt een matras zich niet meer volledig. Mijn oma had zo’n klassiek pocketveringmatras en die keerde ze vier keer per jaar, keurig volgens de seizoenen. Ze sliep er dertig jaar op.
Moderne matrassen: asymmetrisch en zonegericht
De meeste matrassen die je nu koopt, zijn anders opgebouwd. Ze hebben een duidelijke bovenkant en onderkant. De bovenkant bevat vaak schuimlagen, koudschuim, traagschuim of latex, die zijn afgestemd op comfort en drukontlasting. De onderkant is steviger en functioneert als basis. Soms zit er zelfs een antisliplaag onder.
Dit noemen fabrikanten een asymmetrisch of enkelzijdig matras. Keer je zo’n matras om, dan lig je op de verkeerde kant. Letterlijk op de fundering in plaats van op de comfortlaag. Niet ideaal.
Wij hebben thuis sinds drie jaar een koudschuimmatras met zones, steviger onder de heupen, zachter onder de schouders. De eerste keer dat ik het wilde keren zoals ik gewend was, zag ik op het etiket staan: niet omkeerbaar. Ik ben blij dat ik keek, want de onderkant voelde hard en oncomfortabel aan. Had ik er per ongeluk op geslapen, dan had ik waarschijnlijk gedacht dat het matras niet deugde.
Welke matrassen wel en niet gekeerd moeten worden
Om het overzichtelijk te maken, want dit is precies waar de verwarring zit:
- Klassieke binnenveringsmatrassen (symmetrisch) – Keren en draaien, beide nodig. Vier keer per jaar is een goede richtlijn.
- Pocketveringmatrassen met dezelfde bovenkant en onderkant – Keren en draaien. Controleer het etiket, maar veel oudere modellen zijn symmetrisch.
- Enkelzijdige matrassen (koudschuim, traagschuim, latex met zonesysteem) – Alleen draaien, niet omkeren. Twee tot vier keer per jaar 180 graden roteren.
- Boxspringmatrassen (topdekmatrassen) – Vaak enkelzijdig. Draaien kan, keren meestal niet. Check altijd de instructies van de fabrikant.
- Hybride matrassen – Combinatie van vering en schuim. Vrijwel altijd asymmetrisch, dus alleen draaien.
Het etiket of de handleiding geeft meestal uitsluitsel. Staat er niets vermeld? Voel dan aan beide kanten. Is er een duidelijk verschil in hardheid of textuur, dan is het enkelzijdig.
Draaien: wel zinvol bij bijna elk matras
Waar keren vaak niet meer nodig is, blijft draaien voor de meeste matrassen wél verstandig. Met draaien bedoel ik het matras 180 graden roteren, zodat het hoofdeinde voeteinde wordt en andersom. Hierdoor wissel je de plekken waar je schouders en heupen liggen af, en slijt het matras gelijkmatiger.
Ik draai ons matras elke drie maanden, meestal als ik toch het beddengoed was. Dan is het bed al leeg en kost het weinig extra moeite. Een matras in je eentje draaien is overigens lastiger dan het klinkt, zeker bij een tweepersoons. Een tweede paar handen helpt enorm.
Wanneer is draaien of keren echt zinloos?
Er zijn situaties waarin draaien weinig tot niets toevoegt. Enkele voorbeelden:
- Hele lichte matrassen van lage kwaliteit die sowieso binnen enkele jaren doorliggen.
- Matrassen met een specifieke zonering die aan een bedframe gekoppeld is, zoals bij sommige lattenbodems met instelbare hardheid.
- Matrassen waar de fabrikant expliciet aangeeft dat draaien de zones verstoort.
Ook bij matrassen met permanente lichaamsvorming, zoals sommige NASA-schuim varianten, maakt draaien minder verschil. Het schuim past zich aan je lichaam aan en die aanpassing verdwijnt niet door te roteren.
De topdekmatras: een apart verhaal
Een kennis die interieurarchitect is, zei laatst iets wat me bijbleef: mensen besteden veel aandacht aan hun matras, maar vergeten de topper volledig. Terwijl die juist het meeste slijt, omdat hij direct onder je lichaam ligt.
Topmatrassen of toppers zijn dunner en lichter, dus makkelijker te hanteren. De meeste kunnen zowel gedraaid als gekeerd worden, tenzij ze een specifieke boven- en onderkant hebben. Ik keer de onze elke maand. Kost twee minuten en het verschil in comfort is merkbaar. Een topper die altijd op dezelfde manier ligt, wordt sneller dun op de plekken waar je het meest ligt.
Hoe vaak is genoeg?
De vuistregel die ik aanhoud:
- Symmetrische matrassen: vier keer per jaar keren én draaien, dus elke drie maanden wisselen tussen beide acties.
- Enkelzijdige matrassen: twee tot vier keer per jaar alleen draaien.
- Topmatrassen: maandelijks draaien, en keren als het model dat toelaat.
Vaker mag, maar levert weinig extra op. Minder vaak is niet rampzalig, maar je merkt het op den duur in de levensduur van het matras. Kuilen ontstaan sneller bij matrassen die nooit bewogen worden.
Een nuance over levensduur
Ik begrijp de marketingverhalen over matrassen die vijftien jaar meegaan niet helemaal. In mijn ervaring is tien jaar voor de meeste matrassen het maximum voordat ze merkbaar minder ondersteuning bieden, ook bij goed onderhoud. Draaien en keren verlengt de levensduur, maar maakt van een matras geen eeuwig bezit. Soms is vervangen simpelweg de betere keuze, zeker als je wakker wordt met een stijve rug terwijl dat vroeger niet zo was.
Wij hebben ons vorige matras acht jaar gehad. Had ik het vaker gedraaid? Misschien had het dan negen jaar meegekunnen. Maar de kern was op, en geen enkele rotatie veranderde dat.
Wat ik geleerd heb is dit: lees bij een nieuw matras altijd de instructies. Niet omdat fabrikanten altijd gelijk hebben, maar omdat de opbouw per model verschilt. Een verkeerde keeractie kan je slaapcomfort behoorlijk verpesten, terwijl de juiste routine je matras jaren langer fris houdt. En dat scheelt uiteindelijk een flinke uitgave.
