Vorig jaar liep ik tegen een raadsel aan. Gasrekening omhoog, thermostaat niet anders ingesteld, en toch voelde de woonkamer killer dan het jaar ervoor. Drie weken heb ik de cv-ketel de schuld gegeven. Was het niet. De monteur keek me aan alsof ik gek was. Alles werkte prima.
Toen ging ik met een wierookstokje langs de ramen. Dat klinkt zweverig, maar het werkt. Overal waar de rook horizontaal wegwaait in plaats van omhoog kringelt, zit een lek. Bij ons bleken vier van de zeven ramen kieren te hebben waar je bijna doorheen kon fluiten. Jaren-80 bouw, kunststof kozijnen die ooit wit waren en nu eerder crème. Niemand had daar ooit naar gekeken.
Waarom juist nu controleren
September, oktober. Ideale maanden. Het is nog niet zo koud dat je met verstijfde vingers staat te prutsen, maar je hebt wel genoeg temperatuurverschil tussen binnen en buiten om lekken te voelen. Wacht je tot december, dan sta je met kit te klungelen terwijl het vriest. Kit hecht slecht onder de tien graden. Heb ik ondervonden.
En warmteverlies via kozijnen is geen kleinigheid. Milieu Centraal schat dat tot vijftien procent van je stookenergie via kieren en naden verdwijnt. Dat zijn honderden euro’s per jaar. Gewoon weg, door spleetjes die je met het blote oog amper ziet.
De kaarsmethode en alternatieven
Wierook of een kaars werken allebei. Houd de vlam of de rook langs de randen van je raamkozijn, rondom het glas, bij de hoeken. Waar de vlam flikkert of de rook afbuigt, zit bewegende lucht. Simpel. Kost niks.
Alternatief: vochtige hand. Langzaam langs de kozijnranden bewegen. Tocht voel je dan als koude streling. Minder precies, maar je hebt het altijd bij je.
Mijn schoonvader zweert bij een thermometer met voeler. Binnentemperatuur meten vlak bij het glas, dan twintig centimeter verder de kamer in. Verschil van meer dan twee graden? Probleem. Ik vind het omslachtig, maar hij is ingenieur geweest. Die houdt van cijfers.
Tochtstrips: de vergeten slijtagepost
De meeste warmtelekken zitten niet in het glas zelf. Ze zitten in de afdichting. Tochtstrips, ook wel tochtprofielen of kierdichting genoemd. Dat rubber of schuim tussen het bewegende raamdeel en het kozijn. Na tien jaar is het vaak hard, vervormd, of deels verdwenen.
Controleren gaat zo:
- Raam open, strip inspecteren op scheuren en verharding
- Met je vingernagel indrukken – veert het terug of blijft het ingedeukt?
- Kijken of de strip nog volledig aanligt als het raam dicht is
Vervangen is niet moeilijk. Oude strip eruit trekken, nieuwe erin drukken of plakken. Kost een paar euro per meter. Ik gebruik zelf de P-profiel strips voor draairamen, E-profiel voor schuiframen. Geen idee waarom ze zo heten, maar het staat op de verpakking.
Kitvoegen: de onzichtbare boosdoener
Kit wordt na verloop van tijd hard en krimpt. Vooral aan de buitenkant, waar zon en regen hun werk doen. Het resultaat: haarscheurtjes waar je niks van ziet, maar waar wel lucht doorheen trekt.
Inspectie is saai werk. Elk raam langs, binnen en buiten. Met je vinger over de kitrand voelen. Voelt het bros? Zie je kleine barstjes? Dan moet het eruit en opnieuw.
Oude kit verwijderen is het vervelendste deel. Een stanleymes of speciaal kitkrabber, veel geduld. De hoeken zijn het ergst. Daar zit altijd een restje dat niet wil. Daarna ontvetten met spiritus, nieuwe kit aanbrengen, gladstrijken met een natte vinger of kitspatel. Laat een dag uitharden voor je het raam weer gebruikt.
Bij ons zat de slechtste kit aan de noordkant. Logisch achteraf – daar komt nooit zon, dus geen warmte om de kit soepel te houden, maar wel veel vocht.
Waar zit het lek meestal
Na drie jaar alles zelf onderhouden heb ik een lijstje in mijn hoofd:
- Onderhoeken van draaikiepramen – daar hangt het raam het meest uit
- Overgang kozijn naar muur – zeker bij oudere huizen met houtrot of krimp
- Ventilatierooster dat niet goed sluit
- Brievenbus in de voordeur – geen raam, maar vaak de grootste lek in huis
Die brievenbus. Mijn buurman ergert zich er ook aan. We hebben allebei zo’n borstelstrip erachter geplakt. Scheelt merkbaar.
Draaikiepraam afstellen
Soms is de afdichting prima, maar hangt het raam scheef. Dan sluit het niet strak in het kozijn. Dit los je op met de stelschroeven, meestal een inbussleutel van vier millimeter.
Onderste scharnier: hoogte instellen. Bovenste scharnier: zijwaartse positie. Kleine aanpassingen, kwartslag per keer. Raam dicht doen, kijken of het beter sluit, herhalen tot het klopt. Duurt tien minuten als je weet waar je moet zoeken. Duurde mij anderhalf uur de eerste keer, inclusief YouTube-filmpjes.
Let op: bij houten kozijnen die gezwollen zijn door vocht werkt afstellen niet. Dan moet je eerst het vochtprobleem oplossen, anders blijf je bijstellen.
Isolatieglas controleren
Dubbelglas dat beslagen is tussen de twee lagen? Dan is de afdichting van het glaspakket stuk. Daar doe je zelf niks aan. Moet vervangen worden door een glaszetter. Geen leuk nieuws, maar zo’n ruit isoleert niet meer. Je kunt net zo goed enkelglas hebben.
Test: leg je hand op het glas op een koude dag. Voelt het ijskoud aan? Dan isoleert het slecht. Modern HR++ glas voelt hooguit koel, niet koud.
Wij hadden één ruit in de bijkeuken die al jaren beslagen was. Ik dacht: valt wel mee. De glaszetter rekende voor dat we daar jaarlijks zo’n veertig euro aan stookten. Nieuwe ruit kostte honderdtachtig euro inclusief montage. Terugverdiend in vijf jaar. Had ik eerder moeten doen.
Wat levert het op
Na het nalopen van alle ramen, vervangen van vier tochtstrips en opnieuw kitten van drie kozijnen was het verschil direct merkbaar. Geen koude voeten meer bij het bureau onder het raam. CV die minder vaak aanslaat. De thermostaat staat nog steeds op negentien, maar het voelt warmer.
Totale kosten: ongeveer vijfendertig euro aan materiaal, een middag werk. Geen vakman nodig geweest, al had ik bij de draaikiepramen even getwijfeld.
Volgend jaar ga ik de zolder doen. Daar zitten dakramen die ik nog nooit heb gecontroleerd. Durf ik bijna niet te kijken wat daar weglekt.
