Vorig jaar liep ik tegen een probleem aan waar ik eigenlijk al jaren mee worstelde. Mijn rozen langs de schutting, drie struiken, rode Baccara’s. Elk voorjaar hetzelfde verhaal. Eerst die prachtige nieuwe scheuten, dan binnen twee weken compleet onder de bladluizen. Groen, soms zwart, soms met vleugels. Mijn vrouw wilde spuiten met zo’n kant-en-klaar middel uit het tuincentrum. Ik was sceptisch. Niet omdat ik zo’n milieufanaat ben, maar omdat ik vorig jaar de bijen op onze lavendel had zien verdwijnen na zo’n actie bij de buren.
Drie maanden duurde het voor ik doorhad dat je bladluizen niet moet bestrijden. Je moet ze laten bestrijden. Door anderen. Klinkt vaag, wordt concreet.
Waarom juist in het late voorjaar
Bladluizen overwinteren als eitjes op takken en in schors. Zodra de temperatuur boven de tien graden komt en er jonge scheuten verschijnen, komen ze tevoorschijn. En dan gaat het snel. Eén bladluis kan zich zonder bevruchting voortplanten, dat heet parthenogenese, en binnen een week heb je er honderden. In mei en juni explodeert de populatie omdat het warm genoeg is maar de natuurlijke vijanden nog niet op volle sterkte zijn.
Die timing is cruciaal. Lieveheersbeestjes, gaasvliegen, sluipwespen, ze komen allemaal iets later op gang dan de bladluizen. Dat gat van drie tot vier weken, daar zit je probleem. Spuit je dan met gif, dan dood je niet alleen de bladluizen maar ook de vijanden die net aan het opbouwen zijn. Volgende golf bladluizen heeft vrij spel. Vicieuze cirkel.
Afspuiten met water
Simpelste methode. Tuinslang, harde straal, van onder naar boven over de scheuten. Bladluizen kunnen niet vliegen als ze net afgespoten zijn, en ze klimmen niet makkelijk terug omhoog. Doe dit ‘s ochtends vroeg, dan drogen de bladeren op voor de avond en voorkom je schimmel.
Werkt het? Ja. Tijdelijk. Je moet het om de drie dagen herhalen, minstens twee weken lang. Ik deed het vorig jaar consequent en zag na tien dagen een duidelijke afname. Niet nul bladluizen, maar beheersbaar. De planten groeiden gewoon door.
Nadeel: kost tijd. En je spuit ook nuttige insecten weg. Maar goed, die overleven het wel, bladluizen niet.
Zeepsop en knoflookwater
Groene zeep, een eetlepel op een liter water, in een plantenspuit. Sproei direct op de bladluizen, de zeep verstopt hun ademhalingsgaatjes. Effectief, maar je moet ze raken. Onderkant van de bladeren dus, daar zitten ze meestal.
Knoflookwater maak je door drie tenen te pureren en een nacht te laten trekken in een liter water. Zeven, in spuitfles, klaar. Bladluizen houden niet van de geur. Preventief werkt het redelijk, curatief minder. Ik heb het geprobeerd maar was niet overtuigd. Mijn rozen roken drie dagen naar knoflook en de bladluizen zaten er nog steeds. Misschien deed ik iets fout, geen idee.
Wat wel werkte bij mij: combinatie. Eerst afspuiten met water, dag erna zeepsop op de restanten. Herhalen na vier dagen.
Lieveheersbeestjes lokken
Hier wordt het interessant. Eén lieveheersbeestje eet vijftig tot honderd bladluizen per dag. De larven, die eruitzien als kleine zwarte krokodilletjes, eten er nog meer. Je wilt ze in je tuin hebben. Niet kopen en loslaten, dat werkt meestal niet, ze vliegen gewoon weg.
Lokken doe je door ze overwinteringsplekken te bieden. Een stapel dode takken in een hoek van de tuin. Een insectenhotel, maar dan een echte, niet zo’n decoratief ding van de Action. Holle stengels, denk aan bamboe of uitgebloeide ridderspoor, horizontaal gebundeld op een beschutte plek.
Mijn buurman ergert zich al jaren aan mijn rommelige hoek achter de schuur. Stapel snoeihout, oude dakpannen schuin tegen elkaar. Lelijk. Maar daar zitten in maart al lieveheersbeestjes te zonnen. Begin mei zitten ze op mijn rozen. Bij hem, met zijn strakke grindtuin, niet.
Andere natuurlijke vijanden
Gaasvliegen zijn minstens zo effectief als lieveheersbeestjes. Hun larven heten bladluisleeuwen, en terecht. Je lokt ze met bloeiende planten uit de schermbloemenfamilie. Wilde peen, dille, venkel. Ik heb vorig jaar een rijtje dille gezaaid langs de rozen. Zag er raar uit, rozen met dille, maar het werkte. Gaasvliegen overal in juli.
Sluipwespen zijn microscopisch klein en leggen eitjes in bladluizen. De bladluis zwelt op tot een bruin bolletje, een mummie, en er komt een nieuwe sluipwesp uit. Gruwelijk efficiënt. Je ziet ze niet maar ze zijn er wel, tenzij je gespoten hebt.
Vogels helpen ook mee. Mezen eten duizenden bladluizen per dag als ze jongen hebben. Een nestkast ophangen is geen garantie, maar het helpt. Onze pimpelmezen in de appelboom zitten ook regelmatig op de rozen.
Wat niet werkt
Een paar dingen die ik geprobeerd heb en waar ik sceptisch over ben geworden:
- Melkspray, een deel melk op negen delen water. Zou schimmels tegengaan en bladluizen weren. Bij mij alleen vieze witte vlekken op de bladeren.
- Afrikaantjes planten als afweer. Leuk idee, maar bladluizen zaten gewoon op de rozen ernaast.
- Mierennesten verstoren. Mieren beschermen bladluizen voor de honingdauw die ze afscheiden. Logisch dus om mieren te verjagen. Maar dan komen er nieuwe mieren, of de bladluizen verplaatsen zich. Symptoombestrijding.
Wat wel zin heeft: geduld. Een gezonde rozenstruik kan best wat bladluizen hebben. Ze verzwakken de plant niet fataal, ze maken hem alleen lelijk. En na een paar weken komen de vijanden vanzelf.
Wanneer ingrijpen
Als de scheuten volledig bedekt zijn en beginnen te vervormen, moet je iets doen. Afspuiten en zeepsop dan. Als het beperkt blijft tot een paar kolonies, kun je ook gewoon de ergste scheuten eraf knippen en in de groenbak gooien. Niet op de compost, dan blijven de bladluizen in de tuin.
Ik knip tegenwoordig begin mei preventief de zwakste scheuten eraf. Minder groei betekent minder sappige toppen, betekent minder bladluizen. Klinkt tegenstrijdig maar het werkt. De overblijvende scheuten worden sterker en bloeien beter.
Geduld en ecosysteem
Het eerste jaar dat ik stopte met spuiten was een ramp. Bladluizen overal, rozen zagen er belabberd uit tot half juni. Mijn vrouw was niet blij. Maar daarna kwamen de lieveheersbeestjes. En de gaasvliegen. En het jaar erna had ik half zo veel last. Nu, drie jaar verder, hoef ik nog maar af en toe af te spuiten met water. De natuur regelt het grotendeels zelf.
Kost wel tijd om dat ecosysteem op te bouwen. Je moet rommel tolereren in de tuin, bloeiende kruiden neerzetten, niet alles strak en schoon houden. Voor sommige mensen is dat lastig. Voor mij werkt het. Minder werk uiteindelijk, en ik hoef geen gif in huis te hebben.
De rozen bloeien nu, begin juni. Paar bladluizen hier en daar, een lieveheersbeestje op elke struik. Acceptabel. Meer dan acceptabel eigenlijk.
