Drie maanden duurde het voor ik doorhad waarom onze badkamertegels er niet meer uitzagen. Glimmend gekocht, nu mat en grauw. Alsof er een waas overheen lag. De voegen waren ooit lichtgrijs, inmiddels eerder donkerbruin met hier en daar zwarte spikkels. Mijn vrouw dacht dat het aan de tegels zelf lag, verouderd materiaal of zoiets. Ik was overtuigd dat het de voegen waren. We hadden allebei een beetje gelijk, bleek later.
Onze douche staat rechts in de hoek, en daar zat het ergst. Logisch achteraf: water spatst, stoom condenseert, en alles blijft langer nat in zo’n hoek. Na wat experimenteren, een paar mislukkingen en uiteindelijk een tip van een bevriende loodgieter heb ik een redelijk beeld van wat er aan de hand is en hoe je het aanpakt. Zonder meteen de hele badkamer te slopen.
Waarom tegels dof worden
Glanzende tegels verliezen hun glans door een combinatie van factoren. De meest voorkomende boosdoener: kalkaanslag. Hard water laat na verdamping mineralen achter. Eerst zie je het niet, maar na maanden of jaren bouwt het op. Een witte, soms licht blauwige waas. Met je vinger voel je het niet eens, maar het licht reflecteert anders.
Dan heb je nog zeepresten. Die mengen met kalk en vormen een hardnekkige laag die je met alleen water niet wegkrijgt. En dan vergeet ik bijna schimmel te noemen. Niet altijd zichtbaar als zwarte vlekken. Soms zit het als een dun vliesje over het oppervlak, vooral op textuur-tegels. Combineer dat allemaal en je snapt waarom die tegels na vijf jaar eruitzien alsof ze dertig zijn.
Voegen: het echte probleemgebied
Voegen zijn poreus. Cement-gebaseerd, dus ze zuigen vocht op. En met dat vocht komen vuil, schimmelsporen en bacteriën. Ik heb het nagezocht: voegen kunnen tot wel 20% van hun gewicht aan vocht opnemen. Geen idee waarom ze dat ooit een goed idee vonden, maar het is wat het is.
Zwarte of roze vlekken in de voegen zijn vrijwel altijd schimmel. Die roze variant is trouwens een bacterie, geen schimmel, maar het maakt voor de aanpak niet zoveel uit. Beide gedijen op vocht en zeepresten. In onze badkamer zaten de ergste plekken rond de douchekraan en langs de vloerrand. Precies waar water het langst blijft staan.
Wat je niet moet doen
Mijn eerste reflex was schuurspons en wat allesreiniger. Werkte niet. Tweede poging: chloor, onverdund. De voegen werden lichter, maar de tegels kregen een rare matte plek die er nog steeds zit. Te agressief. Chloor vreet het glazuur aan als je het te lang laat zitten.
Ook staalwol is een slecht idee. Krast gegarandeerd. En die magnetische schimmelverwijderaars die je online ziet? Ik heb er eentje geprobeerd. Deed helemaal niets behalve geld kosten. Achttien euro de prullenbak in.
Aanpak voor de tegels
Begin met een ontkalkingmiddel. Gewoon uit de supermarkt, voor badkamer. Spuit het op droge tegels, laat vijf tot tien minuten intrekken, en schuur met een niet-krassende spons. Microvezeldoek werkt ook. Afspoelen met lauwwarm water, daarna droogwrijven. Dat laatste is cruciaal. Water dat opdroogt laat nieuwe kalksporen achter.
Voor hardnekkige plekken kun je schoonmaakazijn gebruiken. Één deel azijn, drie delen water. Niet onverdund, dan is het te zuur voor sommige tegels. Test eerst op een onzichtbaar plekje. Bij ons ging het goed, maar ik heb verhalen gehoord over verkleurde natuursteenlook-tegels. Wees voorzichtig met alles wat niet standaard keramiek is.
Een truc die ik van de loodgieter leerde: na het schoonmaken de tegels inwrijven met een druppel babyolie op een doek. Heel dun laagje. Geeft glans en water parelt er beter vanaf. Niet op de vloer doen, anders glij je onderuit.
Voegen weer wit krijgen
Hier moet je realistisch zijn. Oude voegen krijg je zelden helemaal wit. Maar een flink stuk beter is haalbaar.
- Maak een pasta van waterstofperoxide (3%, uit de drogist) met wat maïzena. Smeer het op de voegen, laat een uur zitten, schrob met een oude tandenborstel.
- Chloor mag, maar verdund. Eén deel bleek op vier delen water. Maximaal vijftien minuten laten werken. Ramen open, handschoenen aan.
- Stoomreinigers werken verrassend goed. Wij hebben er geen, maar mijn buurman leende de zijne uit. Hitte doodt schimmel en lost vet op. Nadeel: je moet daarna snel drogen, anders zit de vocht er meteen weer in.
Ik ben trouwens geen fan van baksoda voor voegen. Veel sites raden het aan, maar in mijn ervaring werkt het niet beter dan gewone zeep en kost het alleen maar meer tijd. Misschien doe ik iets fout, maar na drie pogingen heb ik het opgegeven.
Voorkomen dat het terugkomt
Schoonmaken is leuk, maar als je niets aan de oorzaak doet, sta je over zes maanden weer te schrobben.
- Ventileer. Mechanische afzuiging minimaal een uur na het douchen op stand 2 of 3 laten draaien. Wij hebben een vochtgestuurde ventilator laten zetten, kost rond de honderd euro inclusief montage. Beste investering ooit.
- Droog de tegels af na het douchen. Klinkt overdreven, maar vijf minuten werk scheelt uren schoonmaken later. Gewoon een trekker over de wanden.
- Houd het zeepgebruik beperkt. Vloeibare zeep laat meer residu achter dan blokjes. En die luxe doucheschuimen met olie erin zijn een ramp voor je voegen.
Een hygrometer in de badkamer helpt om te checken of je ventilatie werkt. Die van ons hangt naast de spiegel. Alles boven 70% relatieve luchtvochtigheid voor langere tijd is vragen om problemen.
Wanneer opnieuw voegen
Soms is schoonmaken niet genoeg. Als de voegen afbrokkelen, scheuren vertonen of ondanks alles zwart blijven tot diep in het materiaal, dan is uitkrabben en opnieuw voegen de enige optie. Niet zo moeilijk als het klinkt. Voegenkrabber uit de bouwmarkt, geduld, en een weekend tijd. Voegmiddel aanbrengen met een rubberen spaan, schuin aantrekken, uitwassen met een vochtige spons.
Overweeg bij het opnieuw voegen een epoxyvoeg in plaats van cement. Duurder, lastiger te verwerken, maar vrijwel niet poreus. Schimmel krijgt geen kans. Had ik het geweten toen we de badkamer deden, dan hadden we dat meteen gedaan. Nu is het voor de volgende verbouwing.
Onderhoud op de lange termijn
Eén keer per maand even de tegels afdoen met ontkalkingsmiddel voorkomt opbouw. Voegen kun je twee keer per jaar behandelen met een schimmelwerend middel, gewoon preventief. Niet spannend, maar het werkt.
En die hoek rechts in de douche? Die spuit ik tegenwoordig na elke douchebeurt even af met koud water en trek hem droog. Klinkt als gedoe, maar het is routine geworden. De tegels zien er na anderhalf jaar nog steeds acceptabel uit. Niet als nieuw, maar ook niet meer als die grijze bende van destijds.
