Vorig jaar liep ik tegen een probleem dat ik al jaren voor me uit had geschoven. Drie kale plekken in de voortuin. Regen spoelde de grond weg, onkruid schoot omhoog zodra ik even niet keek, en de buren begonnen hints te geven over “dat stukje daar”. Typisch iets voor de eeuwige to-dolijst.
November leek me te laat om nog iets te planten. Was het niet. Sterker nog, voor winterharde bodembedekkers is het najaar juist een prima moment. De grond is nog warm genoeg voor wortelgroei, maar de plant hoeft niet te investeren in bladeren of bloemen. Perfecte omstandigheden om aan te slaan voordat de vorst echt toeslaat.
Waarom bodembedekkers en niet gewoon mulch
Ik had eerst boomschors gestrooid. Zag er netjes uit. Twee maanden later lag de helft in de goot na een paar flinke buien, en het onkruid groeide er dwars doorheen. Mulch helpt tijdelijk, maar bodembedekkers pakken het probleem structureel aan. Ze vormen een levende laag die de bodem vasthoudt, vocht reguleert en onkruid geen licht gunt om te kiemen.
Een dichte mat van groenblijvende planten beschermt de grond ook tegen vorst. Wortels bevriezen minder snel als er een isolerende laag bovenop zit. En in de zomer droogt de bodem niet zo snel uit. Win-win, als je het mij vraagt.
Soorten die ik heb geprobeerd
Niet alles werkte even goed. Sommige planten deden het fantastisch, andere gingen dood in de eerste vorstweek. Hieronder wat ik heb geleerd, soms op de harde manier.
Pachysandra terminalis – schaduwgroen. Groeit langzaam het eerste jaar, maar daarna niet meer te stoppen. Groenblijvend, wordt zo’n 20-30 centimeter hoog. Bij mij staat het onder de coniferenhaag waar verder niks wilde groeien. Drie jaar later is het een dichte mat. Nadeel: slakken zijn er gek op in het voorjaar.
Waldsteinia ternata – goudaardbei. Mijn favoriet voor zonnige plekken. Groenblijvend, gele bloemetjes in april, wordt niet hoger dan 15 centimeter. Verspreidt zich met uitlopers. Ik plantte er zes stuks per vierkante meter, na twee jaar was alles dicht. Kan tegen droogte, kan tegen vorst tot -25. Weinig werk.
Vinca minor – kleine maagdenpalm. Klassiek, groenblijvend, blauwe bloemen. Groeit snel, misschien te snel. Bij de buren is het de tuin uitgegroeid naar de stoep. Mooi, maar houd het in de gaten. Plant het niet naast een grindpad tenzij je van wieden houdt.
Geranium macrorrhizum – ooievaarsbek. Halfgroenblijvend, verliest een deel van het blad in strenge winters. Ruikt naar… ja, naar geranium als je eraan komt. Niet iedereen vindt dat lekker. Wordt zo’n 30-40 centimeter, roze of witte bloemen. Groeit op vrijwel elke grond. Bij mij staat het op de slechtste plek van de tuin, halfschaduw met kleigrond. Doet het prima.
Wanneer in november nog planten
Begin november is ideaal. De grond heeft nog warmte van de herfst, meestal rond de 8-10 graden. Wortels groeien door tot de bodemtemperatuur onder de 5 graden zakt. In een gemiddeld jaar heb je tot half december de tijd, maar reken daar niet op. Ik plant liever vóór de eerste nachtvorst.
Wat ik fout deed het eerste jaar: planten in een weekend met verwachte vorst. Potkluit bevroren voordat de wortels zich hadden uitgebreid. Drie van de vijf planten gingen dood. Kijk dus even naar de weersvoorspelling voor de komende tien dagen. Geen vorst in zicht? Prima. Nachtvorst binnen vijf dagen? Wacht even of dek af met vliesdoek.
Grondvoorbereiding in vijf minuten
Ik ben geen fan van uitgebreide grondverbetering. Heb er de tijd niet voor. Dit is wat ik doe:
- Onkruid verwijderen, inclusief wortels. Niet afknippen, uittrekken.
- Grond loswoelen met een riek of cultivator. Hoeft niet diep, 15 centimeter is genoeg.
- Bij zware klei: een schep zand doorwerken per vierkante meter. Verbetert de drainage.
- Compost toevoegen mag, maar is niet noodzakelijk voor de meeste bodembedekkers.
Na het planten: aangieten. Goed aangieten, niet een beetje. De grond moet nat zijn tot voorbij de wortels. Daarna laat je de natuur het overnemen. In november regent het meestal genoeg.
Plantafstand en dichtheid
Hier ging ik in het begin de mist in. Te weinig planten per vierkante meter, in de hoop dat ze vanzelf zouden uitgroeien. Duurde drie jaar voordat alles dicht was. Onkruid had alle ruimte in de tussentijd.
Vuistregel die ik nu hanteer:
- Snelle groeiers zoals Vinca: 5-6 planten per m²
- Middelsnelle groeiers zoals Waldsteinia: 7-9 planten per m²
- Trage groeiers zoals Pachysandra: 9-12 planten per m²
Ja, dat kost meer. Maar je hebt binnen een jaar een dichte mat in plaats van drie jaar wachten en wieden. Die paar euro extra zijn het waard.
Combinaties die werken
Niet elke bodembedekker past overal. Mijn voortuin heeft drie zones: vol zon langs de straat, halfschaduw onder de struiken, diepe schaduw tegen de schutting. Elke zone heeft een andere plant gekregen.
Zon: Waldsteinia en Sedum spurium door elkaar. De Sedum bloeit roze in de zomer, de Waldsteinia geel in het voorjaar. Allebei winterhard, allebei bestand tegen droogte als ik vergeet water te geven (gebeurt regelmatig).
Halfschaduw: Geranium macrorrhizum met hier en daar een Heuchera voor kleuraccent. De Geranium doet het zware werk, de Heuchera staat er mooi bij. Praktisch en een beetje decoratief.
Schaduw: Pachysandra, verder niks. Geen andere plant deed het daar. Zelfs het onkruid had moeite. Nu staat er een groene mat die het hele jaar door groen blijft. Probleem opgelost.
Onderhoud in de winter
Vrijwel niks. Dat is het mooie. Eén keer per winter loop ik rond om te kijken of er planten zijn losgevroren door vorst. Dat gebeurt soms: de grond zet uit, drukt de kluit omhoog, wortels komen bloot te liggen. Aandrukken met je voet is genoeg.
Bij langdurige droogte in de winter, wat zeldzaam is maar voorkomt, geef ik een keer water. Groenblijvende planten verdampen ook in de winter vocht via hun bladeren. Als de grond bevroren is kunnen ze geen water opnemen. Uitdroging, niet vorst, is dan het probleem.
In het voorjaar hark ik het dode blad eruit dat ertussen is gewaaid. Verder laat ik ze met rust. Geen bemesting het eerste jaar, de planten moeten eerst wortelen. Vanaf jaar twee een handje organische mest in maart, meer niet.
Die drie kale plekken in mijn voortuin? Volledig dicht nu. De buurman heeft niks meer te zeggen. Kostte me twee weekenden werk en iets van zeventig euro aan planten. Had ik veel eerder moeten doen.
