Halverwege november stond ik bij het keukenraam naar een koolmees te kijken die verwoed aan een lege voedersilo hing. Leeg, want ik was vergeten bij te vullen. Typisch. Sindsdien hang ik een briefje op de koelkast: “vogelvoer checken”. Klinkt overdreven, maar die beesten rekenen op je zodra je begint met voeren. En daar zit precies het punt waar veel mensen de mist in gaan.
Mijn schoonvader begon ooit in augustus al met vetbollen ophangen. “Dan wennen ze eraan,” zei hij. Bleek achteraf niet zo slim. De vogels hadden nog volop natuurlijk voedsel, en die vetbollen werden ranzig in de nazomerzon. Stank tot bij de buren. Hij heeft het daarna anders aangepakt, en ik heb van zijn fouten geleerd.
Wanneer beginnen met bijvoeren
De vuistregel is simpel: begin pas als de temperatuur structureel onder de 5 graden zakt en er weinig natuurlijk voedsel beschikbaar is. Voor de meeste jaren betekent dat ergens half november. Sommige jaren wat eerder, soms pas december.
Vogels kunnen prima voor zichzelf zorgen zolang er insecten, bessen en zaden te vinden zijn. Pas als de grond bevriest of er sneeuw ligt, wordt bijvoeren echt nuttig. Te vroeg beginnen maakt ze lui. Te laat beginnen en ze hebben al andere voedselbronnen gevonden in de buurt.
Let op: zodra je begint, moet je doorgaan tot het voorjaar. Vogels passen hun foerageergebied aan. Stoppen halverwege januari omdat je het vergeet of geen zin meer hebt, kan ze in de problemen brengen. Ze rekenen op die plek.
Welk voer werkt voor welke vogels
Niet alle tuinvogels eten hetzelfde. Logisch, maar ik realiseerde me dat pas toen ik zag dat de roodborstjes mijn zonnebloempitten volledig negeerden. Die willen meelwormen of fijne zaadjes. Koolmezen daarentegen vreten alles.
Een grove indeling:
- Mezen, vinken, mussen – zonnebloempitten (ongezouten, ongepeld het liefst), pinda’s in netje, gemengd strooivoer
- Roodborstjes, heggenmus, winterkoning – gedroogde meelwormen, fijn strooivoer, havervlokken
- Merels, lijsters – appels (doormidden gesneden), rozijnen, fruit op de grond
- Groenlingen, putters – noten, zonnebloempitten, distelzaad
Vetbollen zijn populair en werken goed bij mezen. Maar koop ze zonder plastic netje of haal ze eruit. Vogels kunnen met hun pootjes vast komen te zitten. Heb ik zelf gezien bij een pimpelmees. Niet fraai.
Pinda’s en noten: waar je op moet letten
Pinda’s zijn prima vogelvoer, maar alleen ongezouten en ongebrand. Die zakken gezouten pinda’s die je zelf uit de kast pakt bij de borrel? Dodelijk voor vogels. Het zout tast hun nieren aan. En geroosterde noten bevatten vaak olie die ze niet kunnen verteren.
Hele pinda’s kunnen ook een risico zijn in het broedseizoen. Jonge vogels kunnen erin stikken. Vanaf maart dus beter stoppen met hele noten, of ze vermalen.
Ik koop tegenwoordig een zak van 10 kilo zonnebloempitten bij de dierenwinkel. Kost rond de 15 euro en gaat de hele winter mee. Goedkoper dan die kleine zakjes uit de supermarkt, en je hebt geen gedoe met steeds bijkopen.
Wat je absoluut niet moet geven
Hier gaat het vaak mis. Mensen denken: vogels eten alles. Niet waar. Sommige etensresten zijn ronduit giftig.
- Brood – vult de maag maar geeft nauwelijks voedingswaarde. Beschimmelt snel en kan schimmelinfecties veroorzaken. Vooral wit brood is waardeloos.
- Gekruide of gezouten resten – chips, kaas, worstjes, etensresten van je bord. Allemaal te zout of te vet op de verkeerde manier.
- Avocado – giftig voor vogels. Echt niet geven.
- Chocolade – bevat theobromine, net als bij honden dodelijk voor vogels.
- Melkproducten – vogels kunnen lactose niet verteren. Geen kaas, geen melk, geen yoghurt.
- Rauw vlees of bacon – trekt ratten aan en is vaak te zout.
Mijn buurman gooide jarenlang oud brood in de tuin “voor de vogels”. Resultaat: een rattennest onder zijn schuurtje. Heeft hem een ongediertebestrijder en 400 euro gekost. De vogels hadden er weinig aan gehad, de ratten des te meer.
Hoe en waar je het voer aanbiedt
De plek maakt uit. Voederhuisjes of silo’s op minimaal anderhalf tot twee meter hoogte, bij voorkeur in de buurt van struiken of hagen. Vogels moeten kunnen wegvluchten als er een kat aankomt. Open grasveld zonder dekking? Vergeet het maar.
Strooivoer op de grond werkt voor merels en lijsters, maar alleen op een schone plek. Veeg regelmatig oude resten weg. Vogelpoep plus vochtig voer is een broedplaats voor bacteriën. Salmonella komt voor bij vogels, en een smerig voederstation maakt het erger.
Ik maak mijn voederhuisje elke twee weken schoon met heet water. Geen zeep, alleen water. Laten drogen voor je nieuw voer erin doet.
Water niet vergeten
Wat mensen vaak over het hoofd zien: vogels hebben ook water nodig. In de winter bevriezen vijvers en plassen. Een ondiepe schaal met water, dagelijks ververst, kan letterlijk levens redden.
Geen diep bakje, vogels kunnen verdrinken. Een paar centimeter water is genoeg. En zet het niet naast het voer, anders wordt het een vieze bende.
Bij vorst kun je een tennisbal in het water leggen. De beweging door de wind voorkomt dat het helemaal dichtvriest. Simpele truc die werkt.
Wanneer stoppen met voeren
Ergens in maart of april, als het weer omslaat en er weer insecten verschijnen, kun je langzaam afbouwen. Niet van de ene op de andere dag stoppen. Verminder geleidelijk, zodat de vogels de hint snappen en elders gaan zoeken.
In het broedseizoen kun je doorgaan met bepaalde voeding, maar let op wat je geeft. Geen hele pinda’s, geen vetbollen (te vet voor jongen). Wel meelwormen, fijn strooivoer, zaden.
Afgelopen voorjaar stopte ik abrupt omdat de zak leeg was en ik geen zin had om naar de winkel te gaan. Twee weken later zaten er nog steeds mezen verwachtingsvol naar de lege silo te staren. Schuldgevoel gegarandeerd.
Goed voeren vraagt een beetje discipline. Maar als je in januari een groep pimpelmezen door je tuin ziet fladderen, met die felgele buikjes tegen de sneeuw, dan weet je waarom je het doet. Geen warm gevoel, gewoon: werkt.
