Vorig jaar liep ik in september de tuin in en dacht: wat is hier gebeurd. Ons gazon zag eruit alsof iemand er met een brander overheen was gegaan. Grote bruine vlakken, kale stukken waar je de grond kon zien. Mijn vrouw noemde het ‘het maanlandschap’. Ik was overtuigd dat het aan de buurjongen lag die er de hele zomer had gevoetbald. Was het niet. Althans, niet alleen.
Na wat onderzoek en een paar mislukte herstelacties weet ik nu beter. Die kale plekken ontstaan door een combinatie van factoren. En het goede nieuws: september en oktober zijn precies de maanden om het aan te pakken. De grond is nog warm, er valt weer regen, en het gras heeft tijd om te herstellen voor de winter.
Waarom ontstaan die kale plekken eigenlijk
De belangrijkste boosdoener is droogte. Gras heeft water nodig, dat weet iedereen. Maar wat veel mensen onderschatten is hoeveel water. Tijdens een hete zomer kan gras makkelijk zes tot acht liter per vierkante meter per week nodig hebben. Sproei je niet of te weinig? Dan sterft het af. Simpel.
Maar droogte is niet het hele verhaal. Bij ons zat het probleem ook onder de grond. Ik ontdekte dat er op sommige plekken nauwelijks vijf centimeter aarde op een laag puin lag. Overblijfsel van een oude schuur die er ooit stond, vertelde de buurman. Die plekken droogden als eerste uit.
Andere oorzaken die ik tegenkwam:
- Schimmelziektes zoals rode draad of dollarspot, vooral op plekken waar ‘s ochtends lang dauw blijft liggen
- Insectenlarven onder het gras, met name emelten en engerlingen die de wortels wegvreten
- Verdichting van de bodem door intensief gebruik, waardoor wortels niet diep genoeg kunnen groeien
- Schaduw van bomen of schuttingen die steeds groter wordt naarmate beplanting groeit
- Hondenurine, herkenbaar aan gele randen rondom een dode plek
Bij mij bleek het een combinatie van droogte en verdichting. De plek waar de kinderen altijd hun fietsjes parkeerden was keihard geworden.
Eerst de oorzaak aanpakken
Heeft geen zin om te gaan doorzaaien als je niet eerst weet waarom het gras dood is gegaan. Anders heb je volgend jaar hetzelfde probleem. Steek een schep in de grond op een kale plek. Komt hij er makkelijk in? Goed. Moet je erop stampen? Verdichting. Voel of de grond vochtig is op tien centimeter diepte. Kurkdroog betekent dat water niet doordringt.
Trek ook eens aan een pluk dood gras. Laat het los van de grond zonder weerstand? Dan heb je waarschijnlijk larven gehad die de wortels hebben opgegeten. Bij ons zat een stuk van zo’n vierkante meter gewoon los op de grond. Als een toupet. Niet ideaal.
Schimmel herken je aan witte, roze of rode draden tussen de grashalmen, vooral vroeg in de ochtend als er nog dauw ligt. Hondenplek is simpel: vraag je buren of hun hond bij jou in de tuin komt. Of let op je eigen hond.
Doorzaaien: wanneer en hoe
September is de beste maand. Oktober kan ook, maar dan wordt het krapper. De grond moet minimaal tien graden zijn voor kieming, en dat is na half oktober niet meer gegarandeerd. Ik heb ooit eind oktober nog gezaaid. Kwam niks van terecht tot het volgende voorjaar.
De stappen die bij mij werkten:
- Hark de dode grasresten en mossen weg tot je kale grond ziet
- Prik de bodem los met een riek of beluchter, zeker bij verdichte plekken
- Strooi een laagje tuinaarde of speciale graszaaigrond van een centimeter of twee
- Zaai het graszaad, ongeveer 25 tot 30 gram per vierkante meter voor kale plekken
- Hark licht over zodat het zaad contact maakt met de grond
- Rol aan met een gazonrol of loop er stevig overheen
- Water geven, elke dag een beetje, tot de zaailingen een centimeter of vijf zijn
Een vriend die hovenier is zei dat de meeste mensen te weinig zaaien. Ze zijn zuinig met dat zakje. Maar op kale plekken heb je juist meer nodig dan bij onderhoudszaai. Anders krijg je ijle plukjes die nooit dicht groeien.
Plaggen: de snelle maar duurdere optie
Doorzaaien vraagt geduld. Zes tot acht weken voor je echt resultaat ziet. Heb je daar geen zin in of is de plek te groot? Dan zijn graszoden een alternatief. Ik heb het één keer gedaan voor een stuk van drie vierkante meter bij de achterpoort. Werkte prima.
Het principe is simpel. Je graaft de oude laag weg tot een centimeter of vijf diep. Vlak de bodem, leg de zoden strak tegen elkaar, en rol ze aan. Nadeel: het kost meer. Reken op acht tot vijftien euro per vierkante meter, afhankelijk van de kwaliteit. En je moet ze dezelfde dag nog leggen als je ze haalt, anders drogen ze uit.
Ik was lui geweest en had de zoden een dag in de zon laten liggen. De randen waren al geel toen ik ze legde. Duurde weken extra voor die aangroeiden. Les geleerd.
Nazorg in de herfst
Na het zaaien of plaggen is het werk niet klaar. Het nieuwe gras moet de winter in met een goede basis. Dat betekent: blijven wateren zolang het droog is, ook in oktober. Niet maaien tot de nieuwe halmen minstens acht centimeter hoog zijn. En dan nog voorzichtig, met de maaier op de hoogste stand.
Bemesten doe ik pas in het vroege voorjaar. Herfstbemesting kan, maar ik heb er gemengde ervaringen mee. Een keer kreeg ik er juist meer schimmel door, waarschijnlijk omdat ik te veel stikstof gaf vlak voor een natte periode. Nu wacht ik tot maart.
Wat wel helpt: kalk strooien als je bodem te zuur is. Je kunt pH-strips kopen bij het tuincentrum. Ideaal voor gras is een pH tussen 5,5 en 6,5. Lager? Dan een handjevol kalk per vierkante meter in november.
Voorkomen voor volgend jaar
Drie maanden duurde het voor ik doorhad dat voorkomen makkelijker is dan herstellen. Dit jaar heb ik een paar dingen anders gedaan. In juni al begonnen met regelmatig sproeien, twee keer per week grondig in plaats van elke dag een beetje. Dat stimuleert diepe wortelgroei.
Ook heb ik in mei de grasmat belucht met zo’n handmatige beluchter met holle pinnen. Geen spectaculair werk, maar het haalt proppen grond uit de bodem en geeft lucht en water een kans om dieper te komen. Je ziet er een beetje belachelijk uit terwijl je het doet. Mijn dochter heeft foto’s gemaakt.
En de kinderen parkeren hun fietsen nu op de tegels. Scheelt weer een kale plek.
Heb je plekken die structureel in de schaduw liggen? Overweeg schaduwgraszaad. Werkt niet perfect, maar beter dan normaal zaad. Of accepteer dat daar geen gazon komt en leg er bodembedekkers of grind neer. Soms moet je je verlies nemen.
Dit najaar ga ik de laatste twee kale plekken aanpakken. Die bij de schutting en die onder de appelboom. Verwacht geen wonderen voor de winter, maar tegen mei moet het er weer toonbaar uitzien. En anders probeer ik het volgend jaar opnieuw. Zo gaat dat met gazons.
