Drie jaar geleden stond ik in januari met een aansteker langs alle kozijnen te zwaaien. Kou trok door de gang, energierekening ging omhoog, en ik wilde weten waar het vandaan kwam. Probleem: het was overal koud. De tocht leek van alle kanten te komen. Ik vond niks concreets en gaf na een uurtje op. Handen te koud, motivatie weg.
Pas in juni van dat jaar, toen ik toevallig met open ramen aan het schoonmaken was, viel me iets op. Bij het dichte keukenraam voelde ik een luchtstroom. Raar. Het was windstil buiten, maar toch bewoog er lucht langs de onderkant van het kozijn. Toen klikte het. In de zomer is het drukverschil tussen binnen en buiten veel kleiner. Geen verwarming aan, geen schoorstenen die trekken, geen gestook. Daardoor voel je subtiele lekken beter. De grote temperatuurverschillen in de winter maskeren juist waar de echte gaten zitten.
Waarom de zomer beter werkt
In de winter heb je overal tocht. Letterlijk overal. De verwarming zorgt voor convectie, warmte stijgt, koude lucht stroomt aan via elke kier. Je loopt achter symptomen aan in plaats van oorzaken. In de zomer is dat anders. Geen cv aan, geen haard, geen mechanische trek. De luchtdruk binnen en buiten is ongeveer gelijk. Elke luchtstroom die je dan voelt, komt ergens vandaan. Een specifieke plek. Een concrete kier.
Een vriend van me die als energieadviseur werkt, zei ooit: zoek je lekken als het stil is, niet als het stormt. Dat bleef hangen. Hij had gelijk. In de zomer kun je rustig, systematisch, en zonder kou in je nek alles nalopen. Je kunt ramen openzetten om te ventileren, dan alles dicht doen, en kijken waar het nog steeds beweegt.
De wierook-methode
Simpelste test die ik ken. Je steekt een wierookstokje aan, of een kaars, en loopt langs alle kozijnen, deuren, stopcontacten, en ventielroosters. Waar de rook afbuigt of de vlam flikkert, daar zit beweging. Noteer die plekken. In de winter werkt dit ook, maar dan heb je zoveel luchtbeweging dat je niet weet of het de kozijnspleet is of gewoon de convectie van de radiator eronder.
Bij ons zat de grootste lek uiteindelijk bij de voordeur. Onderkant, waar de tochtstrip al jaren versleten was. In de winter voelde ik daar kou, maar ik dacht dat het kwam doordat de deur gewoon koud was. Metaal, buitenkant, logisch toch. Pas met het wierookstokje in juni zag ik de rook horizontaal naar binnen trekken. Strip vervangen, probleem opgelost.
Stopcontacten en leidingdoorvoeren
Hier had ik eerlijk gezegd nooit aan gedacht. Tot ik op een website las dat buitenmuren vol gaten zitten voor elektra en leidingen. Bij oudere huizen, zoals mijn jaren-80 tussenwoning, zijn die doorvoeren vaak niet afgekit. Er zit gewoon een gat in de muur, met een buis erdoor, en aan de binnenkant een afdekplaatje. Maar daarachter? Lucht.
Test het zelf. Haal op een windstille zomerdag een stopcontact van de muur, houd je hand erbij. Voel je luchtstroom? Dan heb je een lek gevonden. Afkitten met brandwerende kit, plaatje terug, klaar. Kost je een half uur en een paar euro. In de winter had ik dit nooit ontdekt, want dan is alles koud in de buurt van buitenmuren.
Gereedschap dat je nodig hebt
- Wierookstokjes of een kaars met lange vlam
- Notitieboekje of je telefoon voor foto’s van probleemplekken
- Kleine schroevendraaier om afdekplaatjes te verwijderen
- Acrylaatkit of tochtstrips, afhankelijk van wat je vindt
- Thermische camera als je die hebt, maar niet noodzakelijk
Dat laatste klinkt overdreven, maar sommige telefoons hebben tegenwoordig infrarood-adapters. Ik heb er zelf geen, maar mijn buurman wel. Hij leende hem een keer uit, en je ziet dan precies waar koude lucht binnenkomt. Nuttig, maar absoluut geen must. De wierookmethode werkt prima.
Systematisch werken loont
Wat ik fout deed bij mijn eerste poging: ik liep willekeurig rond. Hier een raam, daar een deur, oh ja de zolder ook nog. Geen systeem. Tweede keer, in de zomer dus, pakte ik het anders aan. Ik begon bij de voordeur, werkte rechtsom door het hele huis, en eindigde weer bij de voordeur. Elke kamer, elk raam, elke deur, elk stopcontact aan een buitenmuur.
Duurde anderhalf uur. Vond vier lekken. Twee bij kozijnen, een bij de brievenbus, en een bij een leidingdoorvoer in de badkamer. Die laatste was het ergst. Daar kwam in de winter altijd een muffe lucht vandaan, en ik dacht dat het aan de ventilatie lag. Was het niet. Er zat een kier van bijna een centimeter rond de afvoerbuis. Kit erop, weg was de tocht, weg was de geur.
Wat doe je met de gevonden kieren
Hangt af van waar ze zitten. Kozijnen kun je vaak zelf afkitten. Haal de oude kit weg als die los zit, maak het schoon, en breng nieuwe siliconenkit of acrylaatkit aan. Acrylaatkit is overschilderbaar, siliconenkit niet. Voor deuren gebruik je tochtstrips. Die plak je op, of je schroeft een borstelprofiel aan de onderkant.
Bij leidingdoorvoeren gebruik je brandwerende kit of pur. Let op: pur zet uit, dus niet te veel spuiten. Ik heb een keer een hele doos tissues nodig gehad om de rommel op te ruimen. Stopcontacten kun je isoleren met speciale schuimplaatjes die je achter het afdekplaatje plaatst. Kosten bijna niks, werken prima.
Grote ingrepen: vakman bellen
Als je merkt dat de tocht uit de spouw komt, of dat er iets mis is met de constructie van het kozijn, dan houdt het zelf klussen op. Spouwmuurisolatie is geen klusje voor de zaterdagmiddag. En als je vermoedt dat er iets met de fundering of kruipruimte aan de hand is, bel dan iemand die er verstand van heeft. Ik heb ooit zelf geprobeerd om de kruipruimteventilatie aan te passen, en dat was geen succes. Vocht bleef hangen, schimmel ontstond, uiteindelijk toch een specialist laten komen. Duurde drie maanden voor ik doorhad dat ik het erger had gemaakt.
Doe het nu, niet in oktober
De verleiding is om te wachten tot je de tocht weer voelt. Logisch. Maar dan begin je weer in de kou, met handschoenen aan, en geef je na een uur op. Nu, in de zomer, kun je rustig alles nalopen. Noteer waar de problemen zitten. Bestel alvast materiaal. En fix het voor september. Dan merk je komende winter het verschil. Lagere stookkosten, minder geluidsoverlast van buiten, en geen koude voeten meer bij de voordeur.
Ik heb vorig jaar alles gedicht wat ik kon vinden. Dit jaar was de eerste winter dat de thermostaat niet boven de 20 graden hoefde. Niet spectaculair misschien, maar het scheelt zo’n honderd euro per jaar. En het voelt gewoon beter. Geen tocht, geen geklaag, geen smoesjes meer waarom de gang altijd koud is.
