Vorig jaar liep ik tegen een rekening aan van de energieleverancier. Augustus. Fors hoger dan juni. Geen airco, geen elektrische boiler, niks bijzonders. Toch bijna dertig euro meer. Na wat speurwerk bleek de boosdoener in de keuken te staan: de koelkast. Die draaide de hele maand op volle toeren.
Nu snap ik dat een koelkast harder werkt als het warm is. Dat is logisch. Maar dertig euro in één maand, dat vond ik toch wat gortig. Dus ben ik gaan uitzoeken wat er precies gebeurt en wat je eraan kunt doen zonder dat je je bier warm moet drinken.
Waarom werkt een koelkast harder bij warmte
Een koelkast is eigenlijk een warmtepomp. Hij haalt warmte uit de binnenkant en pompt die naar buiten via de condensor, dat is die zwarte of grijze radiator aan de achterkant. Hoe groter het verschil tussen de binnentemperatuur en de omgevingstemperatuur, hoe harder de compressor moet draaien om dat verschil te overbruggen.
Bij 20 graden in huis houdt de koelkast makkelijk 5 graden binnen. Compressor springt af en toe aan, rust de rest van de tijd. Maar bij 28 of 30 graden? Dan is dat temperatuurverschil ineens veel groter. De warmte dringt sneller naar binnen. De compressor draait langer. Soms bijna continu.
Mijn vader noemde dat altijd “tegen de stroom in zwemmen”. Hoe warmer de omgeving, hoe harder de koelkast moet vechten om koud te blijven. En vechten kost energie.
Hoeveel extra verbruik praat je over
Een gemiddelde A-label koelkast verbruikt zo’n 100 tot 150 kWh per jaar. Maar dat is een gemiddelde. In de zomer kan het dagverbruik verdubbelen. Ik heb het gemeten met zo’n tussenstekker met energiemeter, kost een tientje bij de bouwmarkt.
Normaal: 0,3 kWh per dag. Tijdens die hittegolf: 0,7 kWh per dag. Meer dan het dubbele. Op een maand is dat het verschil tussen 9 en 21 kWh. Tegen 25 cent per kWh scheelt dat drie euro per maand, alleen voor de koelkast. Heb je ook nog een vrieskist? Dan komt daar nog eens hetzelfde bovenop.
Niet dramatisch misschien, maar het tikt aan. En het slijt de compressor sneller. Die draait immers meer uren.
Waar staat je koelkast
Dit was bij mij het probleem. Onze koelkast stond naast het fornuis. Leek handig bij het koken. Was het niet. Elke keer dat je kookt, stijgt de temperatuur rond de koelkast. En die moet dan harder werken.
Nog erger: de achterkant stond bijna tegen de muur. Misschien vijf centimeter ruimte. De condensor kon z’n warmte nauwelijks kwijt. Dat is alsof je een radiator achter een gordijn zet en dan klaagt dat de kamer niet warm wordt. Alleen omgekeerd.
Wat hielp:
- Koelkast verplaatst naar de andere kant van de keuken, weg van het fornuis
- Minimaal tien centimeter ruimte aan de achterkant, liefst vijftien
- Bovenkant vrijgehouden, geen broodtrommel of dozen erop
Na die verplaatsing daalde het verbruik met zo’n 15 procent. Niet spectaculair, maar gratis.
Temperatuurinstelling checken
Veel mensen zetten de koelkast kouder als het warm wordt. Begrijpelijk, maar vaak niet nodig. De thermostaat regelt dat zelf al. Als je hem op 5 graden hebt staan, houdt hij 5 graden aan. Of het nu 18 of 32 graden in huis is.
Wat wel slim is: check of je instelling klopt. Ik had de mijne jarenlang op stand 5 van de 7 staan. Bleek binnen 3 graden te zijn. Veel te koud. Melk hoeft niet te bevriezen.
Tussen 4 en 7 graden is prima voor een koelkast. Vrieskist op -18 graden. Niet kouder. Elke graad kouder kost zo’n 5 procent meer energie. Een thermometertje in de koelkast leggen voor een dag geeft je zekerheid.
Deurafdichting en deurgedrag
Klinkt simpel, is in de praktijk een dingetje. Hoe vaker je de deur opent, hoe meer koude lucht ontsnapt. Logisch. Maar in de zomer sta je vaker bij de koelkast. Drankje pakken, fruit, ijsje voor de kinderen. Die deur gaat tien keer vaker open dan in januari.
Nog belangrijker: de afdichting. Die rubber rand rond de deur. Bij ons was die na acht jaar verhard en sloot niet meer goed af. Je voelde het niet, maar er lekte continu koude lucht weg.
Test: doe een papiertje tussen de deur en sluit hem. Trek aan het papier. Komt het er makkelijk uit? Dan sluit de deur niet goed. Nieuwe afdichting kost zo’n 20 tot 40 euro, afhankelijk van het model. Zelf vervangen is te doen, meestal zit het met een soort gleuf of lipje.
Condensor schoonmaken
Dit vergeten de meeste mensen, ikzelf incluis. De condensor aan de achterkant of onderkant raakt verstoft. Dat stof werkt als isolatie. De warmte kan minder goed weg, dus de compressor moet langer draaien.
Een keer per jaar stofzuigen met de borstelmond is genoeg. Bij sommige modellen zit de condensor onderaan achter een rooster. Even losschroeven, stofzuigen, klaar. Vijf minuten werk.
Ik deed dit voor het eerst na, eh, negen jaar. De pluis die ik eruit haalde was indrukwekkend. Geen idee waarom ik daar nooit eerder aan dacht.
Ventilatie in de keuken
Als je keuken opwarmt tot 35 graden in de zomer, kun je de koelkast moeilijk kwalijk nemen dat hij z’n best doet. Zorg dat de warmte weg kan. Raam open aan de schaduwkant. Afzuigkap aan tijdens en na het koken. Zonwering voor het keukenraam als de zon er vol op staat.
Een vriend die monteur is bij een witgoedzaak zei ooit: “De helft van de klachten over koelkasten in de zomer is geen defect, maar een te warme keuken.” Daar zit wat in.
Wat je niet hoeft te doen
Sommige tips die je online leest zijn onzin of overdreven. IJsblokjes in de koelkast leggen om hem te helpen koelen? Maakt niks uit, die smelten en dan moet de koelkast dat smeltwater weer koelen. Netto effect: nul.
De koelkast voller maken zodat hij minder hard werkt? Gedeeltelijk waar, volle koelkasten houden de kou beter vast bij het openen. Maar een overvolle koelkast belemmert de luchtcirculatie, dus ook niet ideaal. Gewoon normaal vullen.
Koelkast uitzetten als je op vakantie bent? Prima, maar dan wel leegmaken en de deur op een kier laten. Anders krijg je schimmel en stank. Is het de moeite waard voor twee weken? Reken zelf: 0,4 kWh per dag maal 14 dagen maal 25 cent is anderhalve euro. Moet je het voor doen.
Wanneer is vervanging zinvol
Oude koelkasten, zeg ouder dan 12 tot 15 jaar, verbruiken soms twee tot drie keer zoveel als nieuwe modellen. Een moderne A-label koelkast gebruikt rond de 100 kWh per jaar. Een oud model uit 2008 makkelijk 250 tot 300 kWh.
Dat verschil van 150 tot 200 kWh per jaar is zo’n 40 tot 50 euro. Een nieuwe koelkast kost 400 tot 600 euro. Terugverdientijd van tien tot vijftien jaar, zonder dat je comfort inlevert. Niet spectaculair, maar als je toch moet vervangen, kijk dan goed naar het energielabel.
Let op: het nieuwe energielabel sinds 2021 is strenger. Een B-label nu is vergelijkbaar met A+++ van vroeger. Laat je niet misleiden door oude etiketten.
En bij twijfel over de staat van je compressor of koelmiddel: laat een monteur kijken. Koelmiddel bijvullen of vervangen is specialistenwerk, daar moet je zelf niet aan beginnen.
