Vorig jaar liep ik tegen een klassiek zomerprobleem aan. Screen aan de zuidkant, werkte prima in maart. Juni kwam, dertig graden, en opeens: halverwege stoppen. Motor bromde nog wel, lamellen bewogen niet. Ik dacht meteen aan een kapotte motor. Was het niet.
Bleek uitzetting van het aluminium gecombineerd met opgehoopt vuil in de geleiders. Kost je niks om te verhelpen, behalve een uurtje op een zaterdag. Maar je moet wel weten waar je naar kijkt.
Waarom juist bij warm weer?
Aluminium zet uit bij hitte. Niet dramatisch, maar genoeg om problemen te veroorzaken. Bij een screen van twee meter hoogte praat je over een paar millimeter verschil tussen winter en zomer. Klinkt weinig. Is genoeg om een strakke geleider te laten klemmen.
De lamellen van je rolluik of het doek van je screen schuiven door smalle rails aan weerszijden. Die rails zitten vast aan de kozijnstijlen of aan aparte profielen. Als alles net past bij vijftien graden, dan wringt het bij dertig graden. Zeker aan de zonkant van je huis, waar het profiel zelf ook opwarmt.
Mijn buurman ergert zich er ook aan. Hij heeft een elektrisch rolluik boven zijn tuindeuren. Elke hittegolf hetzelfde verhaal: rolluik stopt op driekwart, motor slaat af op de beveiliging. Een week later, koeler weer, werkt alles weer. Tot de volgende hittegolf.
Vuil als boosdoener
Uitzetting alleen verklaart niet alles. De combinatie met vuil maakt het echt stroef. In de geleiders hoopt zich van alles op: stuifmeel, fijnstof, spinnenwebben, dode insecten. Je ziet het niet direct, want de rails zitten half verborgen achter het doek of de lamellen.
Ik had mijn screens vier jaar niet schoongemaakt. Geen idee waarom, maar het stond gewoon niet op mijn radar. Toen ik de geleiders inspecteerde zat er een laagje grijze smurrie in. Plakkerig spul, mix van pollen en stadsvuil. De wrijving was enorm toegenomen.
Bij rolluiken speelt nog iets anders. De lamellen schuiven niet alleen door de rails, ze rollen ook op en af over een as. Op die as zit soms een coating of een laagje vet. Dat vet droogt uit na een paar jaar. Droog vet plus vuil plus warmte geeft een stroef mechanisme.
Eerste stap: inspectie
Voordat je gaat smeren of poetsen, kijk eerst goed wat er aan de hand is. Laat de zonwering zakken en bekijk de geleiders aan beide kanten. Zie je zwarte strepen op het doek of de lamellen? Dan schuurt er iets. Voel met je vinger in de rail. Zit er aanslag?
Check ook de onderlat of eindstrip. Bij screens hangt daar vaak een verzwaarde balk. Als die scheef hangt, loopt het doek niet recht door de geleiders. Kan komen door een losse bevestiging of door ongelijke spanning in het doek.
- Kijk naar slijtplekken op doek of lamellen
- Voel in de geleiders naar vuil of obstakels
- Controleer of de onderlat horizontaal hangt
- Luister naar de motor: hapert hij of draait hij gewoon door?
Bij elektrische systemen: als de motor stopt en je hoort een klik, dan slaat de thermische beveiliging af. Dat gebeurt als de motor te veel weerstand voelt. Probleem zit dan niet in de motor zelf, maar in het mechanisme.
Schoonmaken van de geleiders
Simpelste oplossing, vaak ook de effectiefste. Neem een emmer lauwwarm water met een scheut groene zeep. Oude tandenborstel of smalle flessenborstel erbij. En een doek om af te drogen.
Laat de screen of het rolluik helemaal zakken. Maak de geleiders nat en borstel van boven naar beneden. Je zult verbazen hoeveel troep er uitkomt. Bij mij was het water na één rail al bruin. Daarna droogwrijven, belangrijk. Vocht in de rails trekt weer nieuw vuil aan.
Voor hardnekkige aanslag gebruik ik soms een plastic spatel om de ergste korsten los te wrikken. Geen metalen gereedschap, dat krast het aluminium.
De lamellen zelf kun je met een vochtige doek afnemen. Bij screens is het doek vaak van glasvezel of polyester. Gewoon afspuiten met de tuinslang, niet met een hogedrukreiniger. Die blaast gaatjes in het weefsel.
Smeren, maar waarmee?
Hier lopen de meningen uiteen. Sommige monteurs zweren bij siliconenspray. Anderen zeggen: nooit siliconen, want dat trekt stof aan. Ik heb beide geprobeerd.
Mijn ervaring: siliconenspray werkt goed voor de korte termijn. Meteen soepel. Maar na een paar maanden zit er weer een plaklaag in de rails. Teflonspray of droge PTFE-spray lijkt beter te werken voor de lange termijn. Minder plakkerig, stoot vuil af.
Hoe je smeert:
- Spuit de spray in de geleiders, niet op het doek
- Laat de zonwering een paar keer op en neer gaan om te verdelen
- Veeg overtollige spray weg met een doek
Bij rolluiken met een zichtbare oprolas kun je die ook licht insmeren. Let op dat je geen spray op de motor of de elektronica krijgt. Afdekken met een plastic zak helpt.
Een vriend die bij een zonweringbedrijf werkt zei me ooit: “Twee keer per jaar smeren, voorjaar en najaar, dan heb je nooit gedoe.” Ik vergeet het nog steeds regelmatig. Maar hij heeft gelijk.
Mechanische problemen
Soms ligt het niet aan vuil of droogte. De geleiders kunnen vervormd zijn, bijvoorbeeld door een klap of door jarenlange zonbelasting. Aluminium wordt bros na twintig jaar UV-straling. Een knik in de rail van een paar millimeter is genoeg om te klemmen.
Check of de rails nog recht zijn. Leg een waterpas tegen of kijk met één oog langs de lengte. Zie je een bocht? Dan moet de rail vervangen worden. Dat is geen doe-het-zelf-klus tenzij je weet wat je doet. De screen of het rolluik moet eruit, nieuwe rail erin, alles opnieuw afstellen.
Ook de lagers van de oprolas kunnen slijten. Je hoort dan een schurend of piepend geluid bovenin de kast. Nieuwe lagers kosten niet veel, maar de montage is preciezer werk. Motor eruit, as eruit, lagers vervangen, alles terug. Ik zou daar een vakman voor bellen.
Preventief onderhoud
Voorkomen blijft beter dan genezen. Een kwartier per screen of rolluik, twee keer per jaar. Dat is alles.
- April: schoonmaken en smeren voor het zomerseizoen
- Oktober: schoonmaken na het pollenseizoen, licht nasmeren
- Tussentijds bij hittegolf: even checken of alles nog soepel loopt
Bij extreme hitte kun je de zonwering het beste niet bedienen tijdens de heetste uren. Wacht tot de avond als het een paar graden is afgekoeld. De materialen krimpen dan weer, minder kans op klemmen.
Laat de zonwering ook niet dagenlang in dezelfde stand staan tijdens een hittegolf. Het doek of de lamellen kunnen dan in een bepaalde vorm “settelen” en stroever gaan lopen. Even op en neer helpt.
Wanneer toch de vakman bellen
Motor die helemaal niet meer reageert, ook niet na afkoelen: kan elektrisch defect zijn. Niet zelf aan prutsen, zeker niet als het op 230 volt draait. Afgebroken lamellen of gescheurd screendoek: vervanging nodig. Geleiders die zichtbaar vervormd of losgeraakt zijn: monteur laten komen.
Een servicebedrijf rekent meestal tussen de vijftig en honderd euro voor een onderhoudsbeurt inclusief smeren en afstellen. Niet goedkoop, maar ook niet dramatisch als je het zelf niet aandurft of als je tien jaar niks hebt gedaan.
Mijn screen draait inmiddels weer soepel. Kostte me een zaterdagochtend, een bus teflonspray en een borstel. Volgende zomer check ik eerder. Misschien.
