Bij ons in de woonkamer ligt de afstandsbediening van de televisie altijd op dezelfde plek: rechts op de bank, half weggestopt tussen de kussens. Mijn partner pakt hem zo’n twintig keer per avond vast, vaak met een kopje thee in de andere hand. Vorige maand viel het me op dat de knoppen een vreemde glans hadden gekregen, alsof er iets op zat wat er niet hoorde. Bij aanraking voelde het rubberachtig en plakkerig. Niet vies in de zin van zichtbaar vuil, maar onprettig. Ik besloot uit te zoeken wat dat precies was en hoe ik het weg kon krijgen zonder de boel te ruïneren.
Het bleek dat we niet de enigen zijn. Vrijwel iedereen die een afstandsbediening langer dan drie jaar gebruikt, herkent dat kleverige gevoel. Hetzelfde geldt voor knoppen op koffiezetapparaten, magnetrons, thermostaten en die ene lichtschakelaar in de gang die iedereen aanraakt met natte handen.
Waarom worden knoppen kleverig?
De meeste afstandsbedieningen en apparaatknoppen zijn gemaakt van een type kunststof dat rubber-coating heet, of van een zachtere kunststof zoals TPE of siliconen. Die materialen voelen prettig aan, geven mee onder je vingers en maken geen hard tikkend geluid. Maar ze hebben een nadeel: na verloop van tijd begint het materiaal af te breken.
Dat proces heet hydrolyse. Vocht uit de lucht, warmte en de vetten van je huid dringen langzaam in het materiaal. De weekmakers die de kunststof soepel houden, komen naar het oppervlak en vormen een plakkerige laag. Soms duurt het jaren, soms gaat het sneller, afhankelijk van hoe vaak je het apparaat vastpakt en hoe warm de omgeving is. Een afstandsbediening die altijd in de zon ligt bij het raam, wordt eerder plakkerig dan eentje in een schaduwrijk hoekje.
En dan zijn er de dagelijkse resten. Huidvet, zweetzouten, etensresten van een snack tussendoor, crèmeresidu van handcrème. Die mengen zich met het afbrekende materiaal en maken het geheel nog onaangenamer. Bij ons lag de schuld deels bij een bepaalde handcrème met sheaboter die mijn partner ‘s avonds gebruikt. Sindsdien pakken we de afstandsbediening pas na het handen wassen.
Wat je niet moet doen
Mijn eerste impuls was om de boel flink in te spuiten met allesreiniger en te schrobben met een oude tandenborstel. Niet doen. De meeste allesreinigers bevatten stoffen die kunststof juist sneller aantasten, en te veel vocht bij de knoppen kan in het apparaat sijpelen. Een vriendin vertelde dat ze haar afstandsbediening ooit onder de kraan hield. Die werkte daarna nog twee dagen.
Ook agressieve oplosmiddelen zoals aceton of nagellakremover zijn riskant. Die lossen de opdruk van de knoppen op, waardoor je binnen een minuut niet meer weet welke knop voor volume is en welke voor het menu. Schuursponsjes en staalwol zorgen voor krasjes waarin vuil zich nog makkelijker ophoopt.
De veilige methode stap voor stap
Wat dan wel werkt? Een rustige aanpak met milde middelen. Ik heb inmiddels een routine die ik elke paar maanden herhaal, en de afstandsbediening voelt weer normaal aan.
- Haal eerst de batterijen uit het apparaat. Dit klinkt logisch, maar ik vergeet het zelf ook weleens als ik haast heb.
- Maak een sopje van lauw water met een klein beetje afwasmiddel, het gewone spul dat je voor de vaat gebruikt. Geen extra sterke ontvetters.
- Doop een microvezeldoekje in het sopje en wring het goed uit. Het doekje moet vochtig zijn, niet nat. Als je het uitknijpt en er druppelt water, is het te nat.
- Wrijf voorzichtig over de knoppen en de behuizing. Niet drukken alsof je vlekken uit een tapijt probeert te krijgen, maar met lichte bewegingen.
- Gebruik een wattenstaafje met hetzelfde sopje voor de randen rond de knoppen, waar vuil zich ophoopt in de naden.
- Droog na met een schoon, droog microvezeldoekje.
Bij hardnekkige plakkerigheid die niet met zeepwater verdwijnt, helpt isopropylalcohol. Dat is de doorzichtige alcohol die je bij de drogist vindt, vaak onder de naam isopropanol of als schoonmaakalcohol. Een concentratie van 70% werkt goed: hoog genoeg om vet op te lossen, niet zo hoog dat het te snel verdampt om te werken. Dep een wattenstaafje in de alcohol, wrijf over de plakkerige plek en droog direct na. Dit tast de meeste kunststoffen niet aan, maar test het eerst op een onzichtbaar plekje als je twijfelt.
Siliconen hoesjes en toetsenborden
Sommige apparaten hebben een siliconen hoes of een rubber mat over de knoppen. Die kun je er vaak voorzichtig afhalen. Los gewassen in lauw zeepwater worden ze meestal weer prima. Laat ze volledig drogen voordat je ze terugplaatst, want vocht dat achter het siliconen blijft zitten, veroorzaakt schimmel of corrosie op de contactpunten eronder.
Toetsenborden van laptops en losse toetsenborden werken op dezelfde manier, maar zijn ingewikkelder omdat er meer elektronische onderdelen dicht onder de toetsen zitten. Ik heb zelf nooit de moed gehad om een laptoptoetsenbord helemaal uit elkaar te halen. Een licht vochtig doekje en wattenstaafjes tussen de toetsen zijn voor mij voldoende. Als het erger wordt, breng ik hem naar een reparatiezaak.
Wanneer is het materiaal te ver heen?
Soms is de plakkerigheid niet meer schoon te krijgen. De weekmakers zijn dan zo ver naar buiten getrokken dat het materiaal zelf is veranderd. Je wrijft en wrijft, en het blijft plakken. Op dat punt heb je twee opties: leren leven met de textuur of vervangen.
Voor afstandsbedieningen van televisies en audiosets zijn vaak universele exemplaren te koop die je kunt programmeren. Niet altijd even elegant, maar functioneel. Bij knoppen van koffiezetapparaten of magnetrons is vervanging lastiger. Soms verkoopt de fabrikant losse onderdelen, soms niet. Een kennis die vroeger in een elektronicazaak werkte, vertelde me dat hij plakkerige knoppen weleens inwreef met een heel dun laagje talkpoeder. Het absorbeert het plakkerige residu en maakt het oppervlak weer droog. Geen permanente oplossing, maar het helpt tijdelijk.
Voorkomen dat het terugkomt
Helemaal stoppen kun je het afbraakproces niet, maar vertragen wel. Houd afstandsbedieningen uit direct zonlicht en weg van warmtebronnen zoals radiatoren. Was je handen voordat je apparaten bedient, vooral als je net hebt gegeten of crème hebt gebruikt. Een simpele gewoonte die veel scheelt.
Ik leg onze afstandsbediening tegenwoordig in een klein bakje op de salontafel in plaats van tussen de kussens. Minder contact met stof en kruimels. En ik maak hem elke maand even schoon met een vochtig doekje, vijf minuten werk. Sindsdien is de plakkerigheid niet meer teruggekomen, althans niet in die mate dat het opvalt.
Misschien klinkt het overdreven om zoveel aandacht te besteden aan zoiets kleins als een afstandsbediening. Maar ik vind het prettig als de dingen die ik dagelijks aanraak, aangenaam aanvoelen. Een kleverige knop stoort me meer dan een kring op de salontafel. Dat zegt misschien meer over mij dan over de afstandsbediening, maar goed, zo ben ik nu eenmaal.
