Vorig jaar liep ik tegen een probleem aan waar ik niet op had gerekend. Onze groene kliko zat steeds vol, terwijl de helft gewoon GFT was dat prima in de tuin kon. Klein probleempje: die tuin is acht bij vier meter. En de buren zitten op anderhalve meter. Niet bepaald ideaal voor een composthoop die naar rottende kool ruikt.
Toch ben ik het gaan proberen. Drie maanden verder en nul klachten. Mijn schoonvader geloofde het niet, maar het kan echt. Je moet alleen weten wat je doet. En wat je absoluut niet moet doen.
Waarom compost gaat stinken
De meeste mensen denken dat compost nu eenmaal ruikt. Logisch, want het is rottend materiaal. Maar dat klopt niet helemaal. Goed werkende compost ruikt naar bos. Naar aarde. Niet naar bedorven eten.
Stank ontstaat door anaerobe afbraak. Dat is afbraak zonder zuurstof. Gebeurt wanneer je hoop te nat is, te compact, of te veel stikstofrijk materiaal bevat. Denk aan: alleen groente- en fruitresten, natte theebladen, gemaaid gras in dikke lagen. Die brij gaat gisten. En dan krijg je die zoete, misselijkmakende geur waar niemand op zit te wachten.
De oplossing zit in balans. Koolstof en stikstof. Droog en nat. Grof en fijn. Klinkt ingewikkeld, is het niet.
De gouden verhouding
Ik hanteer ruwweg 3:1. Drie delen bruin materiaal op één deel groen. Bruin is koolstofrijk: dorre bladeren, karton zonder inkt, houtsnippers, stro, papieren eierdozen. Groen is stikstofrijk: groente- en fruitresten, koffiedik, gemaaid gras, onkruid zonder zaad.
In de praktijk betekent dit: gooi je schillen er niet zomaar op. Strooi er een laag droge bladeren overheen. Of scheur een eierdoos in stukken en meng dat erdoor. Duurt tien seconden. Scheelt een wereld.
Mijn buurvrouw aan de linkerkant had vorig jaar ook een compostvat. Na twee weken rook de hele straat het. Ze gooide alles er gewoon in. Groente, gras, meer groente. Geen bruin materiaal. Dat vat was binnen een maand een stinkende soep. Ze heeft het opgegeven. Jammer, want met een zak herfstbladeren erbij was het probleem opgelost geweest.
Welk systeem past bij een kleine tuin
Een open composthoop is voor een rijtjeshuis geen optie. Te veel geur, te veel ongedierte, te weinig ruimte. Je hebt een gesloten systeem nodig.
Opties die werken:
- Compostvat met deksel – het klassieke groene of zwarte vat. Werkt prima als je de verhouding goed houdt en regelmatig omzet.
- Compostbak met luchtsleuven – betere ventilatie, minder kans op anaerobe zones. Wel duurder.
- Wormenbak – compact, bijna geen geur, maar je moet er wel achteraan. En wormen zijn kieskeurig.
- Bokashi-emmer – fermentatie in plaats van compostering. Kan binnen. Ruikt zuur, maar niet rot.
Ik gebruik zelf een simpel compostvat van de gemeente. Kostte dertig euro. Staat in de hoek naast de schuur. Niet mooi, wel functioneel.
Plaatsing maakt meer uit dan je denkt
Waar je dat vat neerzet is cruciaal. Niet vlak tegen de schutting van de buren. Niet op de plek waar de zon de hele dag op brandt. Niet naast je terras waar je ‘s zomers zit.
Ideaal is halfschaduw. De zon warmt de compost op, wat het proces versnelt, maar te veel hitte droogt alles uit of versnelt rotting op een verkeerde manier. Mijn vat staat onder de overhangende takken van de buurmans conifeer. Niet expres, maar het werkt perfect. Schaduw in de middag, ochtendzon.
Afstand tot de erfgrens: minimaal een meter als het kan. Bij mij zit het op tachtig centimeter. Tot nu toe geen klachten, maar ik let ook goed op de verhouding.
Regelmatig omzetten voorkomt problemen
Een composthoop die je maandenlang met rust laat gaat stinken. Gegarandeerd. Zuurstof raakt op, vocht hoopt zich onderaan op, de boel wordt compact.
Ik zet om de twee weken om. Vork erin, onderkant naar boven, bovenlaag naar onder. Duurt vijf minuten. Na het omzetten ruik je even aarde, daarna niks meer.
Een vriend van me – tuinarchitect, geen klusser – heeft een tuimelcomposteerder. Cilinder op een frame die je ronddraaien kunt. Elke keer als hij langsloopt geeft hij een draai. Slim, maar wel tweehonderd euro. Voor mij was een gewone mestvork voldoende.
Wat er niet in mag
Sommige dingen horen niet in een kleine-tuin-compost. Niet omdat het niet afbreekt, maar omdat het problemen geeft.
- Vlees en vis – trekt ratten aan, gaat stinken voordat het composteert
- Gekookt eten met sauzen – zelfde verhaal
- Brood in grote hoeveelheden – trekt ongedierte
- Citrusschillen in bulk – breekt langzaam af, kan wormen afschrikken
- Ziek plantenmateriaal – verspreidt ziekte in je tuin
- Onkruid met zaad – krijg je het hele circus volgend jaar terug
Koffiedik mag er gerust in, ondanks wat sommige sites beweren. Filters ook. Theezakjes alleen als ze geen plastic bevatten, en dat is bij de meeste merken helaas wel het geval. Ik scheur ze open en gooi alleen de thee erin. Extra werk, maar goed.
Als het toch begint te ruiken
Soms gaat het mis. Gebeurt. Te veel regen, een week vakantie waarin je niet omzette, iemand die per ongeluk de restjes van de barbecue erin kieperde.
Eerste stap: omzetten. Direct. Breng lucht in de boel. Tweede stap: droog materiaal toevoegen. Karton, droge bladeren, houtsnippers. Derde stap: deksel eraf laten als het niet regent, zodat vocht kan verdampen.
Bij mij ging het één keer fout. Augustus vorig jaar. Ik had veel watermeloen gegeten en alle schillen erin gegooid. Zonder bruin materiaal. Na een week rook ik het al bij de achterdeur. Hoop omgezet, halve zak houtsnippers erdoor, binnen drie dagen was de geur weg.
Geduld en verwachtingen
Compost in een klein vat is na zes tot twaalf maanden klaar. Hangt af van wat je erin gooit, hoe vaak je omzet, en het seizoen. Winter gaat langzamer. Zomer sneller.
Verwacht geen wonderen in maart. Mijn eerste batch duurde tien maanden. Was het waard. Zwarte, kruimelige aarde die naar bos rook. De tomatenplanten waren er dol op.
En de buren? Die hebben niks gemerkt. Mijn buurman rechts vroeg zelfs hoe ik het deed, want hij overweegt het ook. Ik heb hem een zak herfstbladeren beloofd.
